Ыдыктыг Библия: Римчилерге
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:52:22.888183+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Римчилерге

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Римчилерге

Римчилерге

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

Римчилерге чагаа

Киирилде

Чаа Чагыг-керээже кирип турар чагааларның хөй кезииниң (ооң иштинде бо чагааның) автору – иудей эртемден, фарисей Павел. Катап дирилген Христос Боду аңаа көстүп келген соонда, ол христиан чүдүлгени хүлээп алган.

Рим хоорайда христиан ниитилел, Павел бо чагааны бижиир мурнунда-ла, элээн каш чыл туруп келген. Элчин боду чагаа бижиир бетинде Римче барып көрбээн, ындыг-даа болза, ол ниитилелдиң чамдык кежигүннери-биле таныш турган. Павел чагааны Римче бистиң эраның 50 чылдарының төнчүзүнде Грецияга тургаш, Фива дээр херээжен кижиден дамчыдып, чорудупкан чадавас (Аж.-ч. 20:2-3 көр).

Чагааның бирги кезээниң (1–11 эгелер) кол темазы – Бурганның Буянныг Медээ дамчыштыр улусту бачыттан камгалап турар күжү. Кажан кижи Иисус Христос дугайында Медээге бүзүрээр болза, Бурган аңаа агартыышкын болгаш эптежилгени берип, ону Бодунуң төлү кылдыр азырап алыр база аңаа Бодунуң Сүлдезин хайырлаар. Моисейниң хоойлузу ындыг ачы-буян хайырлап шыдаваан, чүге дээрге бүгү улус аңаа удур бачыт үүлгеткен турган. Иудейлер боттарының ук-ызыгууру биле хоойлузунга ынанмас ужурлуг. Чүгле Христоска бүзүрел кижини Бурганның мурнунга актыг кылып каар.

Чагааның ийиги кезээнде (12:1–15:13) Павел номчукчуларга христианнарның канчаар чурттаар ужурлуун – ынакшылдыг боорун, эрге-чагыргага чагыртырын, бот-боттарын хүндүлежирин – сагындырып турар. Түңнелинде (15:14–16:27) Павел удавас Римге чеде бээр бодалдыын бижип, христиан ниитилелдиң кежигүннеринге байыр чедирип турар.

1

Киирилде сөстер

1^1Бурганга кыйгырткан элчинден, Ооң Буянныг Медээзин суртаалдаары-биле шилип алдынган кижиден – Христос Иисуска бараан болган Павелден байыр. 2Бурган ол Буянныг Медээни ооң мурнунда-ла Ыдыктыг Бижилгелерге Бодунуң медээчилерин дамчыштыр аазаан турган+. 3Буянныг Медээде төрүттүнген ызыгууру-биле Давид хаанның салгалы боор+ Бурганның Оглунуң дугайында чугаалап турар. 4Ол дээрге Бурганның өлүглер аразындан катап диргискеш, Бодунуң Сүлдезиниң ыдыктыының ачызында Бурганның өндүр күчүлүг Оглу деп чарлааны Дээргивис Иисус Христос-тур. 5Ооң ады алдаржызын дээш база бүгү чоннар улузу Аңаа бүзүрей берип+, Ону дыңназын дээш, элчин боор авыралды Ооң ачызында алган мен. 6Силер база ол чоннарның санынче кирип турар болгаш, Иисус Христостуң улузу боору-биле кыйгырткан силер.

7Римде чурттаан силер бүгүдеге – Бурганның ынак чону боору-биле Ооң кый деп алганы бүзүрээн улуска+ – бижип олур мен. Бурган Адавыс болгаш Дээргивис Иисус Христостан келген авырал биле амыр-тайбың силерге доктаазын!

Павелдиң римчилерге дужуксаан күзели

8Бүзүрелиңер дугайында бүгү делегейде улус чугаалажы берген-дир+. Ынчангаш чүнү-даа мурнай силер бүгүде дээш, Иисус Христосту дамчыштыр мээң Бурганымга өөрүп четтирдим+. 9Ооң Оглунуң дугайында Буянныг Медээни медеглеп, Аңаа бүгү бодумдан бараан бооп чоруурум Бурган херечим болзун+: мөргүп турар санымда-ла, силерни сактыр-дыр мен. 10Бурганның күзел-соруунуң аайы-биле ам-на силерге чеде бээр аргалыг боорумну мөргүлдеримге үргүлчү дилээр-дир мен+. 11Чүге дээрге Сүлдеден келген кандыг-бир ачы-буянныг белекти силерге сөңнеп чедирер дээш база силерни ооң-биле быжыглаар дээш, шагдан бээр силерни көрүксеп келдим. 12Биригээр чугаалаарга, ниити бүзүреливис-биле: бодумну – силернии-биле, а силерни – бодумнуу-биле удур-дедир деткижеривис дээш, силерге ужуражыксадым.

13Ха-дуңма, силерже хөй удаа барыксаанымны ыяк билип аарыңарны күзеп тур мен (ынчалза-даа мынчага дээр бир-ле байдалдар шаптыктап келди)+. Суртаалымның үре-түңнелин, бүгү өске чоннар улузунуң аразынга дег, силерниң араңарга көрүксээш+, чадап кагдым. 14Мен гректер-даа, варварлар-даа дээш[*] база мерген угаанныглар-даа, мугулайлар-даа дээш хүлээлгелиг мен+. 15Ынчангаш Буянныг Медээни Римде чурттаан силерге база суртаалдаарын күзеп тур мен.

16Буянныг Медээден ыятпас мен+, чүге дээрге ол – Христоска бүзүрээн бүгү улусту: хамыкты мурнай иудейлерни, а ооң соонда өске бүгү улусту+ камгалаар дээн Бурганның күчү-күжү-дүр+. 17Буянныг Медээде Бурганның бээр агартыышкыны ажыттынган+. Ол агартыышкын эгезинден төнчүзүнге чедир чүгле бүзүрел дамчыштыр ажыттынар. Ол дугайында Бижилгеде мынча деп бижээн: «Бүзүрелиниң ачызында актыг-шынныг болган кижи амылыг артар»+.

Кижиниң бачыттыы болгаш Бурганның килеңи

18Алыс шынны кем-буруузу-биле базып турар улус хай-бачыт үүлгедирге, Бурганның килеңи дээрден ажыттынып бадып турар+. 19Чүге дээрге Бурган дугайында билиг улуска чедингир апарды, Бурган Боду ону оларга хайырлады+. 20Бурганның көзүлбес шынарлары – Ооң мөңге күчү-күжү база бурганчы бүдүжү бүгү чаяалганы топтап көөрүн дамчыштыр кижиниң угаанынга билдингир, көскү апарды+. Ынчангаш ындыг улус Бурганның мурнунга харыы тудуп шыдавас! 21Бурганны билип алгаш-даа, олар Ону Бурганны дег алдаржытпааннар, Аңаа өөрүп четтирбээннер. А ооң орнунга хоозун угаашкыннарга алзып алганнар, оларның сарыыл чок чүректери караңгыга бүргедипкен+. 22Боттарын мерген угаанныг бис деп санап турза-даа, олар сээдеңнеп калган+. 23Өлүм чок, өндүр бедик Бурганга мөгеерин олар өлүр тынныг кижиге, куштарга, дөрт даванныг адыгуузуннарга болгаш соястаарларга азы дүрзү-бурганнарга мөгееринге орнапканнар+.

24Ол улус ындыг боорга, олар чүректериниң самыыралын эдерип, мага-боттарын бужартатсыннар дээш, Бурган оларны бужарталдың эргезинге хүлээдип берипкен+. 25Олар Бурганның алыс шынын мегеге орнапкаш, Чаяакчыга эвес, а Ооң чаяалгазынга мөгейип, бараан болуп турганнар+. А Чаяакчывыс мөңге алгыш-йөрээлге төлептиг болзун. Аминь!

26Ооң уржуундан Бурган оларны ыянчыг күзээшкиннерниң эргезинге хүлээдип берипкен+: оларның херээженнери безин бойдустан бердинген бирикшилди орта эвес, үй-балай бирикшилге орнапканнар. 27Оларның эр улузу база херээженнер-биле бойдус берген бирикшилден ойталааш, бот-боттарынга туралаашкындан хайнып-хөлзеп турарлар. Эр улус өске эрлер-биле бужар харылзаа тудуп, будалгаш, чогуур кеземчени боттарынга онааштырып келгеннер+. 28Олар Бурганны билип аарын херектиг деп көрбес боорга, Бурган оларны боттарының-на будалган угаанының эргезинге, кылып болбас үен-даян чүүлдерин кылзыннар дээш, хүлээдип берген. 29Ол улусту янзы-бүрү бачыттар бүргей апкан: бузут, алыксак-чиксек, ыят чок чорук, адааргал, өлүрүкчү чорук, алгыш-кырыш, меге, хоп чугаа. 30Олар нүгүлчү, Бурганны көөр хөңнү чок, турамык, адыыргак, мактаныкчы, бузут үүлгедирде тывынгыр, ада-иезин хүндүлевес улус-тур. 31Олар угаан чок, эткен сөзүнге ээ болбас, кымга-даа ынакшыл биле өршээл көргүспес улус-тур+. 32Ындыг чүүлдер үүлгедикчилерин өлүмге төлептиг+ деп көөр Бурганның хоойлузу барын олар билир. Ынчалза-даа чүгле боттары бачыт үүлгедип турар эвес, а ындыг үүлгедиглер кылып чоруур өске улусту база деткип турарлар.

2

Бурганның чөптүг шииткели

2^1Ындыг болганда, өске улусту буруудадып турар болзуңза, сен база Бурганның мурнунга харыы тудуп шыдавас сен, тала. Өске кижини буруудаткаш, бодуңну база буруудатканың ол-дур+, чүге дээрге бодуң база ол ышкаш чүүлдерни үүлгедип турар-дыр сен+. 2Ындыг чүүлдер үүлгедикчилерин Бурганның шынныы-биле шиидерин билир бис. 3Бодуңнуң база үүлгедип турарың чүүлдер дээш өске улусту буруудаткаш, ооң-биле Бурганның шииткелинден чайлай бээр мен деп бодадың бе, тала? 4Азы сен Ооң өндүр улуг ачы-буянын, кеземче онаавас өршээлдиин, шыдамыын тооп көрбезиң ол бе? Бурганның буянныг сеткили сени бачыдың миннип, Олче эглиринче эккел чыдарын билбезиң ол бе?+
5Чөрүү база бачыдың миннир хөңнүң чок болгаш, килеңнээн Бурганның чөптүг шииткели көстүп кээр хүнде кырыңче чүдүрлүр килеңни бодуң-на эңдере чыып аар-дыр сен+. 6Бурган ол хүнде кижи бүрүзүн ажыл-херектерин барымдаалап, шаңнаар азы шиидер+. 7Буянныг ажыл-херектерни доктаамал кылып, Бургандан алдар, мактал-хүндү болгаш өлүм чок чорук дилээн улуска Ол мөңге амыдыралды хайырлаар. 8А бодунуң ажыын бодаар, алыс шынны дыңнавайн, бузутту дыңнаар улусту Бурганның килеңи болгаш күштүг хорадалы манап турар. 9Бузут үүлгеткен бүгү улусту – баштай иудейлерни, а ооң соонда өске бүгү улусту+ – айыыл-халап биле хилинчек манап турар+. 10А буян кылып чоруур бүгү улуска – баштай иудейлерге, а ооң соонда өске бүгү улуска – алдар, мактал-хүндү болгаш амыр-тайбыңны Бурган хайырлаар+. 11Чүге дээрге Ол кымны-даа дээре кылдыр санап, ылгай көрбес+.

12Ыдыктыг хоойлуну сагывас+, бачыт үүлгеткен улус ыдыктыг хоойлудан дашкаар өлү бээрлер. А хоойлуну хүлээп алгаш-даа, бачыт үүлгеткен улус ооң аайы-биле шииттирер. 13Чүге дээрге ыдыктыг хоойлуну чүгле дыңнап эвес, а сагып турар улус Бурганның мурнунга актыг болур+. 14Бижимел ыдыктыг хоойлузу чок өске чоннар улузу ооң негелделерин боттары ала-чайгаар күүседип турар болганда, оларның ыдыктыг хоойлузу чок-даа болза, боттары боттарынга хоойлу-дүрүм бооп чоруур-дурлар. 15-16Ыдыктыг хоойлу оларның чүректеринде бижиттингенин олар ооң-биле бадыткап турар+. Оларның арын-нүүрү база ону херечилээн-дир. Улустуң чажыт бодалдарын+ мээң суртаалдааным Буянныг Медээ ёзугаар, Иисус Христосту дамчыштыр Бурганның шиидер хүнүнде ол бодалдарның бир чамдыызы оларны буруудадыр, а өскелери – өршээлге чедирер.

Иудейлер болгаш ыдыктыг хоойлу

17А сен иудей мен деп адаттынар, ыдыктыг хоойлуга ынаныр болгаш Бурганым бар деп мактаныр-дыр сен+. 18Ооң күзел-соруун билир, ыдыктыг хоойлуга өөренген болгаш, алыс эки чүүлдү шилип ап шыдаар-дыр сен. 19-20Согурларның үдекчизи, дүмбей караңгыда турарларга чырык, сээдеңнерниң кижизидикчизи, бүдүүлүктерниң башкызы мен деп бүзүрээр-дир сен. Билиг биле алыс шынны бодунда сиңирген ыдыктыг хоойлу сенде бар боорга, ындыг деп бүзүрээриң ол-дур+. 21Өске улусту өөредип турар-дыр сен, а бодуңну чүге өөретпес сен? «Оорлава» деп суртаалдап тура, чүге оорланыр сен?+
22«Кады чурттаан эжиңге өскерилбе» деп чугаалааш+, чүге бодуң өскерлир сен? Дүрзү-бурганнарны көөр хөңнүң чок бодуң, чүге чүдүлге өргээлери үптээр сен?[*]
23Ыдыктыг хоойлум бар деп мактаныр бодуң, чүге ону хажыдып, Бурганны бак атка киирер сен? 24Бижилгеде бижээни дег, «Силерниң хайыңар-биле өске чоннар улузунуң аразында Бурганның ады бак сөглеттирип турар-дыр»+.

Иудейлер болгаш кыртыжап демдектээшкин

25Ыдыктыг хоойлуну сагып чоруур болзуңза, чүгле ынчан кыртыжап демдектедири ажыктыг. А ыдыктыг хоойлуну хажыдып турар болзуңза, кыртыжап демдектеткениң ужур-утка чок+. 26Кыртыжап демдектетпээн кижи+ ыдыктыг хоойлунуң негелделерин сагып турар болза, Бурган ону кыртыжап демдектеткен кижи деп санавас бе? 27Ындыг болганда, кыртыжап демдектетпээн-даа болза, ыдыктыг хоойлуну сагып чоруур кижи сени буруудады бээр. Бижимел ыдыктыг хоойлулуг+ болгаш кыртыжап демдектеткен-даа болзуңза, ыдыктыг хоойлуну сагывайн чоруур бооруңга, ол кижи сени буруудады бээр-дир+. 28Даштыкы ылгавыр демдектери-биле иудей бооп турар кижи ёзулуг иудей болбас, мага-ботта даштыкы кыртыжап демдектээшкин ёзулуг кыртыжап демдектээшкин болбас+. 29Чок! Ёзулуг иудей дээрге сеткил-хөңнү ындыг кижи-дир, а ёзулуг кыртыжап демдектээшкин дээрге бижиттинген дүрүмнүң эвес, а Сүлдениң кылганы чүрек арыглаашкыны-дыр+. Ындыг иудейни улустуң эвес, а Бурганның аксы мактаар+.

3

– 1Ынчаарга иудей боорга азы кыртыжап демдектедирге, чүзү экил, ажыктыг чүүл бар бе?+.

– 2Ийе, бүгү талазындан ап көөрге, ажыктыг. Хамыктың мурнунда, иудейлерге Бурганның сөстерин бүзүреп дааскан-дыр+.

– 3А иудейлерниң чамдыызы Аңаа шынчы эвес боор болза, чүү боорул? Оларның шынчы эвези Бурганның аазаан аксы-сөзүнге шынчызын күш чок болдурар бе?+

– 4Черле чок! Бижилгеде Бурганның дугайында: «Шупту сөстериң дээш, шынныг боор сен, чаргылдашсыңза, тиилеп алыр сен»+ деп бижээни дег, кижи бүрүзү-даа мегелээр болза, Бурган аазаан аксы-сөзүнге дөмей-ле шынчы.

– 5А бистиң шын эвес чоруувус Бурганның чөптүүн улам тода көргүзүп турар болза, чүү дээр бис? Бисче Бодунуң килеңин дүжүргеш, Бурган шын эвес кылып турар чадавас дивээн бе? (Кижиниң угаап шыдаар шаа-биле чугаалап тур мен.)

– 6Ындыг эвес болбайн канчаар! Оон башка Бурган бо делегейни канчап шиидип шыдаарыл?

– 7А мээң мегем дамчыштыр Бурганның алыс шыны харын тода көстүп, Ооң алдары улам көвүдээр болза чүл? Ынчаарга мени, бачыттыг кижини дег, Ол чүге шиидип турарыл?+
8«Буян болзун дээш, бузут үүлгедирин өөредип турар силер» – деп+, чамдык нүгүлчүлерниң+ бисти буруудадып турары шын эвес. Ындыг нүгүлчү улустуң шииттирери чөптүг!

Бурганның мурнунга актыг чаңгыс-даа кижи чок

– 9Ынчаарга чүл? Бистиң, иудейлерниң, өскелерден арта берген чүвүс барыл?

– Чүвүс-даа чок. Иудейлер-даа, өске чоннар улузу-даа – шуптузу бачытка туттурган деп+ ооң мурнунда-ла буруудаткан болгай мен+. 10Бижилгеде мынчаар бижээн:

«Чөптүг-шынныг чаңгыс-даа кижи чок.

11Бурганче чүткүп турар сарыылдыг кижи чок-тур.

12Шупту улус Бургандан ойталаан, кымның-даа ажык-дүжүү чок;
буян кылып турар кижи тывылбаан –
чаңгыс-даа кижи чок болган»+.

13«Оларның өгү – ажык чевег-дир;
аксы-дылы-биле авыяастаар хейлер-дир»+:

«Оларның эриннеринде чылан хораны бар»+.

14«Оларның аастарын каргыш биле оо-хоран сөстер долган»+.

15«Оларның буттары кижи ханы төгер дээнде – далаш.

16Оларның эрткен оруунга хоозурал биле өлүм-чидим артып каар;

17а амыр-тайбыңның оруун олар билбес»+.

18«Олар сеткилинде Бургандан шуут кортпас-тыр»+.

19Кым-даа бодун агартырын семевезин дээш, харын бүгү кижи төрелгетен Бурганның мурнунга харыы тутсун дээш, ыдыктыг хоойлуда чугаалап турар бүгү чүүл ооң чагыргазының адаанда турар улуска хамааржыр дээрзин билир бис. 20Ынчангаш ыдыктыг хоойлуну сагааны-биле Ооң мурнунга кандыг-даа кижи актыг бооп шыдавас+. Чүге дээрге ыдыктыг хоойлу дамчыштыр кижи бачытты медереп билип боор+.

Агартыышкын бүзүрел дамчып кээр

21А ам, ыдыктыг хоойлудан хамаарылга чокка, Бурганның улусту кем-буруудан агартыр оруу ажыттынган-дыр+, ол дугайында ыдыктыг хоойлу биле медээчилер номнары база херечилеп турар+. 22Ол дээрге Иисус Христоска бүзүрел ачызында, Бурганның хайырлаар агартыышкыны-дыр, ону бүзүрээн улустуң шуптузунга хайырлаар Бурганның мурнунга улуста кандыг-даа ылгал чок: 23олар шупту бачыт үүлгеткеш+, Бурганның чайынналчак чырыындан ырадыр шөлүттүрүпкеннер болгай. 24Ындыг-даа болза, улус шупту Бурганның авыралы-биле, оларны хостаар дээн Христос Иисусту дамчыштыр, агартыышкынны халаска ап шыдаар+. 25-26Христоска бүзүрээн бүгү улус Ооң өлүмүнүң ачызында Бурганның килеңин чайладып шыдазын дээш, Бурган Христосту өргүл чижи кылдыр салган+. Улустуң биеэде – Ооң оларны шыдажып турган үезинде+ – үүлгеткен бачыттарын тоовайн эрттирипкен Бурган ынчалдыр Бодунуң чөптүүн көргүскен. Ол ышкаш Бурган амгы үеде база чөптүүн көргүзер бодаан. Ынчангаш Бурган Боду чөптүг-шынныг артар-даа-дыр, а Иисуска бүзүрээн улусту агарткаш, чөптүг-шынныг деп санаар-даа-дыр.

– 27Ынчаарга ам чүнүң-биле мактаныр бис?+

– Чүнүң-биле-даа эвес.

– А чүге? Ажыл-херектер негээр ыдыктыг хоойлуну сагаанывыс дээш, мактанып болбас бис бе?

– Чок! Чүгле бүзүрелдиң дүрүмү дээш. 28Чүге дээрге кижи чүгле бүзүрелиниң ачызында, ыдыктыг хоойлуну сагаанындан хамаарылга чокка, актыг боор деп бадыткап турар бис+.

– 29А Бурган? Таанда Ол чүгле иудейлерниң Бурганы бе? Өске чоннар улузунга база Бурган болбас бе?+

– Ийе, Ол өске чоннар улузунга база Бурган боор. 30Бурган чаңгыс+. Ол кыртыжап демдектеткен-даа, кыртыжап демдектетпээн-даа улусту бүзүрели дээш, бир дөмей агартыр+.

– 31Ынчаарга бүзүреливис дээш, ыдыктыг хоойлуну күш чок болдуруп турарывыс ол бе?

– Черле чок! Харын ону быжыглап турар-дыр бис+.

4

Авраамның үлегер-чижээ

– 1Бистиң өгбевис Авраам чүнү чедип алганыл, ол дугайында чүү дээр бис?

– 2Авраамны Бурган ооң ажыл-херектери дээш агарткан болза, аңаа мактаныр чылдак турбайн канчаар. Чүгле Бурганның мурнунга ооң мактаныр чылдаа чок болган. 3Бижилге чүнү чугаалап турарыл? «Авраам Бурганга бүзүрей бээрге, Ол ону актыг-шынныг деп санаан»+.

– 4Ажылчыннарның ажыл төлевири хайырлал эвес, а оларның ажылдап алган шалыңы деп санаттырар. 5Ынчаарга кижи ажыл-херектерге эвес, а бүзүрелге ынанып, бачыттыг улуска агартыышкын бээр Бурганга бүзүрээр болза+, Ол ооң бүзүрээнин агарыышкын кылдыр санаар. 6Ажыл-херээнден хамаарылга чокка Бурганның мурнунга актыг деп санаткан кижиниң амыр-чыргалының дугайында чугаалап тура, Давид база ону бадыткаан+:

7«Кем-буруузу өршээттинген, бачыттары арыглаттынган улус амыр-чыргалдыг.

8Дээрги-Чаяакчы ооң бачыдын кем-буруу кылдыр санаваан+ кижи амыр-чыргалдыг».

– 9А ол амыр-чыргал чүгле кыртыжап демдектеткеннерге хамааржыр бе азы кыртыжап демдектетпээн улуска база бе?+ Авраамның бүзүрелин ооң агарыышкыны кылдыр санаан деп чугаалаар-дыр бис. 10А кажан ынчаар санааныл? Ооң кыртыжап демдектеткениниң бетинде бе азы соонда бе?

– Кыртыжап демдектеткениниң соонда эвес, а бетинде! 11Кыртыжап демдектедир бетинде-ле, Авраам бүзүрелин дамчыштыр агартыргаш, бадыткал кылдыр кыртыжап демдектээшкинниң демдээн ооң соонда кылдыртып алган+. Ынчангаш ол шупту кыртыжап демдектеттирбээн бүзүрээн улустуң адазы апарган. Ол дээш, Бурган оларны база актыг деп санаан. 12А кыртыжап демдектеттирген улуска хамаарыштыр – олар бо ёзулалдан аңгыда, Авраамның кыртыжап демдектеттирбээн үезинде-ле бар турган бүзүрелин истеп чоруп орар болза, Авраам оларның база адазы-дыр.

Бурганның аазаашкыны бүзүрел дамчыштыр боттаныр

13Авраам база ооң үре-салгалы Бурганның оларга бо делегейни өнчү кылдыр бээр деп аазаашкынын алганнар+. Авраам аазаашкынны ыдыктыг хоойлунуң негелделерин сагааны дээш эвес, а ону агартып турар бүзүрели дээш алган. 14Ол аазаашкын чүгле ыдыктыг хоойлуну сагып чоруур улуска хамааржыр турган болза, бүзүрел ажык чок, а аазаашкын – ужур-утка чок апаар турган+. 15Чүге дээрге ыдыктыг хоойлу Бурганның килеңин, кеземчезин эккээр+; а кайда ыдыктыг хоойлу чогул, ында ооң хажыдыышкыны база чок+. 16Улус Бурганның аазаан чүүлүн бүзүрел дамчыштыр алыр ужурлуг. Ол аазаашкын ынчан Бурганның авыралы боор база Авраамның бүгү салгалынга: чүгле ыдыктыг хоойлунуң аайы-биле эвес, а Авраамның бүзүрелиниң аайы-биле амыдырап чоруур улуска база күштүг боор+. Авраам – шуптувустуң адавыс-тыр. 17Бижилгеде Бурган аңаа мынча дээн болгай: «Мен сени хөй чоннарның адазы кылып кагдым»+. Ынчангаш өлүглерни тынгарыптар+, чок чүвени Бодунуң күзел-соруу-биле бар кылыптар Бурганга Авраам бүзүрей берген. 18Кандыг-даа идегел артпаанда безин, Авраам дөмей-ле идегеп, бүзүрей бергеш, Бижилгеде Бурганның аңаа: «Сээң салгалың ол хире эмге-тикчок боор»+ – деп чугаалааны дег, эңдерик хөй чоннарның адазы апарган. 19Назы-харының чүс чоокшулап+, мага-бодунуң барык өлүглени бергенин+, а Сарраның база ачы-үрелиг боор харык чок апарганын+ Авраам билип турза-даа, ооң бүзүрели кошкаваан. 20Авраам чигзинмээн, Бурганның аазаашкынынга бүзүрээрин соксатпаан, харын-даа бүзүрээнинге улам быжыгып, Бурганны алдаржыткан. 21Аазаашкынын күүседип шыдаар күчү Бурганда бар деп, ол ыяк бүзүреп турган.

22Шак ол дээш, Бурган ону актыг-шынныг деп санаан+. 23Бижилгеде «Ону актыг-шынныг деп санаан» деп сөстер чүгле Авраамга эвес, 24а биске база хамааржыр+. Дээргивис Иисусту өлүглер аразындан катап диргискен Бурганга бүзүрээнивис ачызында+ бис база Ооң мурнунга актыг деп санаттырар бис. 25Ийе, Иисусту бистиң бачыттарывыс дээш өлүмге хүлээткен+, а Ол катап дирилгеш, биске агартыышкын хайырлаан+.

5

Бурганга агартырының үре-түңнели

5^1Бүзүреливистиң ачызында агартырган болгаш+, Дээргивис Иисус Христосту дамчыштыр Бурган-биле эп-найыралдыг бис. 2Бисте ам бар апарган Бурганның авыралынче Христос бисти бүзүрелдиң оруу-биле чедире берген. Ынчангаш Бурганның өндүр-чаагайындан үлүг алыр бис деп идегеливис дээш+, өөрүп-байырлап тур бис. 3Чүгле ол дээш эвес, а хилинчек көрүп турарывыс дээш база өөрүп-байырлап тур бис+, чүге дээрге хилинчээвистен шыдамык чорук төрүттүнерин билир бис+. 4А шыдамык чоруктан – шылгаттынган аажы-чаң, а шылгаттынган аажы-чаңдан – идегел төрүттүнер. 5А идегелден хөңнүвүс калбас, чүге дээрге Бурган биске хайырлааны Ыдыктыг Сүлдени дамчыштыр Бодунуң ынакшылын чүректеривисче сиңниктирген+.

6Ам-даа кошкак чорувуста, доктааткан үеде Христос Бурганны хүлээп көрбес бисти дээш өлген. 7Чөптүг-шынныг кижи дээш безин кайы-бир кижиниң өлүрү кандыг-ла болду (ындыг-даа болза, аажок эки кижи дээш, бир-ле кижи өлүрүнден чалданмайн барып боор). 8А Христос, ам-даа бачыттыг хевээр турувуста, бис дээш өлген. Бурган Бодунуң биске ынакшылының бүгү күжүн шак ынчаар көргүскен+.

9Ынчангаш Христостуң өлүмүнүң ачызында агартырган болганывыста+, ам Ону дамчыштыр Бурганның килеңинден камгалал алырывыс ылап болбайн+. 10Дайзыннар бооп турган үевисте безин Ооң Оглунуң өлүмүн дамчыштыр Бурган-биле эптежип алган болганывыста+, ам, эптешкен соовуста, Ооң Оглунуң амыдыралын дамчыштыр камгалалды ылап алыр бис. 11Чүгле ол эвес! Дээргивис Иисус Христосту дамчыштыр ол эптежилгени алган болганывыста, Бурган-биле мактанып амыдыраар бис.

Адам болгаш Христос

12Ынчангаш бачыт бо делегейже чаңгыс кижи дамчып кирип келген+, а бачыт-биле кады – өлүм база+; а өлүм бүгү улустуң салым-хуузу апарган, чүге дээрге шупту улус бачыт үүлгеткен+. 13Ыдыктыг хоойлуну бээр мурнуу чарыында-ла, бачыт бо делегейге бар турган. Ындыг-даа болза, хоойлу чок турда, бачыт кем-буруу деп санатпас+. 14Ынчалза-даа Адамның үезинден Моисейниң үезинге чедир Адамга дөмей кемниг херек үүлгетпээн улусту безин өлүм чагырып келген. А Адам ооң соонда чедип кээр ужурлуг Кижиже баш бурунгаар айыткан кижи болур+.

15Ынчалза-даа Адамның кемниг херээн Бурганның ачы-буянныг белээ-биле деңнеп болбас: чаңгыс кижиниң кемниг херээ дээш, хөй улус өлген+. А чаңгыс Кижиниң – Иисус Христостуң авыралын дамчыштыр Бурганның хөй улуска хайырлаан авыралдыг белээ эгээртинмес элбек болган. 16Бурганның белээн чаңгыс кижиниң бачыдының уржуктары-биле деңнеп болбас: чаңгыс кижиниң кемниг херээ буруу онааган шииткелге чедирген, а Бурганның белээ – хөй кемниг херек үүлгеткен улуска агартыышкын хайырлаан+. 17Бир-тээ чаңгыс кижиниң үүлгеткен кемниг херээниң ужун өлүм чагыра берген болганда, чаңгыс Кижиниң – Иисус Христостуң ачызында Бурганның элбек авыралдыг белээ кылдыр агартыышкынны алган улус Ооң-биле кады амыдырап, ылап чагырбайн канчаар!+

18Ындыг болганда, чаңгыс кижиниң кемниг херээ шупту улуска буруудаткан шииткелди онааганы дег, чаңгыс Кижиниң чөптүг-шынныг ажыл-херээ шупту улусту+ Бурганның мурнунга агартып, оларга мөңге амыдыралды хайырлаар. 19Шак ынчаар чаңгыс кижиниң Бурганның сөзүн дыңнавааны хөй улусту бачыттыг кылып каанда, чаңгыс Кижиниң дыңнангырын+ дамчыштыр хөй улус агартырар.

20Бурган ыдыктыг хоойлуну улуска сөөлзүредир, кемниг херектерни медереп билири өзүп-көвүдезин дээш берген+. Ынчалза-даа кайда бачыт көвүдээнил, ында Бурганның авыралы база улам-на элбекшип, көвүдээн. 21Бачыттың өлүмнү дамчыштыр чагырып турганы дег, Бурганның авыралы+ база бисти кем-буруувустан агартып, Дээргивис Иисус Христосту дамчыштыр чагыра бергеш, мөңге амыдыралды хайырлаан.

6

Бачытка хамаарыштыр – өлүг, а Христоска хамаарыштыр – дириг

– 1Ам чүү дээр бис? Бурганның авыралы өзүп-көвүдезин дээш, бачыттан адырылбайн амыдыраар бис бе?

– 2Канчап-даа чок! Бачытка хамаарыштыр өлген болгай бис+, канчап моон соңгаар ооң-биле харылзаалыг амыдыраар бис? 3Азы Христос Иисус-биле харылзаавыстың демдээ кылдыр сугга суктуруп тура, Ооң өлүмүн база үлешкенивисти уттуп алдыңар бе? 4Сугга суктуруп+ – өлүмүн үлежип тура, Ооң-биле кады хөөржүттүрген бис. А ам, Адазының өндүр улуг күжү-биле өлүглер аразындан катап дирилген Христоска дөмей, бис база чаа амыдырал-биле амыдырап боор бис+.

5Дөмей өлүм-биле өлгеш+, Ооң-биле тудуш харылзаалыг апарганывыста, Аңаа дөмейлештир катап дирлип кээр бис! 6Бачыттыг бүдүжүвүс моон соңгаар бисти башкарбазын дээш, моон соңгаар бачыттың кулдары болбазывыс дээш, биеэги амыдыралывыска турган амы-хуувус Ооң-биле кады белдир-ыяшка хере шаптыртып өлгенин билир бис+. 7А өлген кижи бачыттың чагыргазындан хосталыр+.

8Христос-биле кады өлген болганывыста, Ооң-биле кады амыдыраарывыска бүзүрээр бис+. 9Христос өлүглер аразындан катап дирилгеш, ооң соонда өлбес деп билир бис: өлүм ам Ону чагырар эрге чок+
10Ол чаңгыс катап өлүрде+, бачытка хамаарыштыр кажан кезээде өлген. Ол ам амыдыраарда, Бурган дээш амыдырап чоруур. 11А силер база, Христос Иисус-биле харылзаалыг апаргаш, боттарыңарны бачытка хамаарыштыр – өлүг, а Бурганга хамаарыштыр – дириг бис деп бодап алыңар.

12Ынчангаш өлүр салымныг мага-бодуңарга бачыт хааннавазын, ооң туралаашкыннарынга силерни чагырты бербезин+. 13Мага-бодуңарның кандыг-бир кезектери, бузуттуң чепсектери бооп, бачытка ажыглаттырып аарын соксадыңар+. Ооң орнунга, өлүмден амыдыралче ээлген улусту дег, бүгү бодуңарны Бурганның бүрүн ажыглаар эргезинге бериптиңер+. Мага-бодуңарның кезектери база буянның чепсектери бооп, Ооң ажыглалынче кирзиннер. 14Бачыт силерни оон ыңай башкарбас апаар, чүге дээрге ыдыктыг хоойлуга эвес, а Бурганның авыралынга чагырты берген силер.

Бачыттан хосталган улус

– 15Ынчаарга чүл? Ыдыктыг хоойлуга эвес, а Бурганның авыралынга чагырткан болганывыста, бачыт үүлгедип боор бис бе?

– Канчап-даа чок! 16Боттарыңарны кандыг-бир кижиниң эргезинче кулдар кылдыр берипкен болзуңарза, чагыртып турар кижиңерниң кулдары апарганыңарны билбес силер бе? Чок-ла болза өлүмче аппаар бачыттың кулдары+, чок-ла болза Бурганга дыңнангыр чоруктуң – агартыышкынче аппаар чүүлдүң кулдары боор силер. 17Бир шагда бачыттың кулдары чордуңар, ынчалза-даа ам силерге дамчыткан өөредигге чүрээңер ханызындан чагырты бердиңер. Ол дээш, Бурганга алдар! 18Силерни бачыттың кулданыындан хостап каарга, буянның кулдары апардыңар+. 19(Билбейн баарлар ирги бе дээш, улуска билдингир чижек ажыглап, силерге чугааладым.) Бир шагда мага-боттарыңарның кезектерин бужар болгаш хай-чагырга чок чорукка кулданыгга берипкениңер дег, ам оларны ыдыктыг амыдырал дээш буянның кулданыынче бериптиңер.

20Бачыттың кулдары чораан үеңерде, буяндан хостуг чордуңар. 21Ам кээп ыядып эгелээниңер ажыл-херектериңерден кандыг үре-түңнел чедип алдыңар? Оларның эчис түңнели өлүм болду чоп. 22А ам, бачыттан хосталган соонда, Бурганның кулдары апаргаш+, ооң үре-түңнели кылдыр Бурганның мурнунга ыдыктыы-биле амыдырай бердиңер; а эчис түңнел – мөңге амыдырал болур. 23Чүге дээрге бачыттың төлээн төлевири – өлүм+, а Бурганның ачы-буянныг белээ – Дээргивис Христос Иисуска башкарткан мөңге амыдырал болгай.

7

Ыдыктыг хоойлудан хосталган улус

7^1Ха-дуңма, билир болбайн канчаар силер (ыдыктыг хоойлу деп чүл ол дээрзин билир улуска чугаалап тур мен), кижи чүгле дириг чорда, ыдыктыг хоойлу ону башкарар. 2Чижээ, хоойлу ашактыг херээженни, ашаа дириг чорда, ооң-биле тудуш кылдыр көөр. Ынчалза-даа ол херээжен, ашаа өлүп калза, өг-бүле хоойлузунуң хүлээлгелеринден хосталы бээр+. 3Ынчангаш ол херээжен, ашаа дириг турда, өске кижиге барып алза, ашаанга өскерилген боор+. А ашаа чок апаар болза, ол херээжен хоойлудан хосталы бээр болгаш, өске кижиге барып алза, ашаанга өскерилген деп санатпас.

4Силер-биле база ындыг боор, ха-дуңма. Өлүглер аразындан катап дирилген өске Кижиге хамааржыр дээш база Бурганга шынчыңарның үре-түңнелин көргүзер дээш+, Христостуң мага-бодунуң кезик-чамдыызы апарып, ыдыктыг хоойлуга хамаарыштыр өлген силер+. 5Кижи бүдүжүвүстүң аайы-биле амыдырап чорувуста, ыдыктыг хоойлунуң хайныктырганы бачыттыг күзээшкиннер мага-боттарывыска салдарын халдадып турганнар, а оларның үре-түңнели – өлүм боор турган. 6А ам ыдыктыг хоойлудан хосталган бис, чүге дээрге бисти салбайн, тудуп турган бүгү чүүлдерге хамаарыштыр өлген бис; бис ам Бурганга биеэги бижимел ыдыктыг хоойлуну эдерери-биле эвес, а Сүлдеге башкарткан чаартынган амыдыралывыс-биле бараан бооп турар бис+.

Ыдыктыг хоойлу болгаш бачыт

– 7Ынчаарга ам чүү дээр бис? Бачыт ыдыктыг хоойлудан тывылган бооп турар бе?

– Канчап-даа чок! Ынчалза-даа ыдыктыг хоойлу эвес болза, бачыт деп чүл ол дээрзин билбес боор мен+. Ыдыктыг хоойлу «Өске кижиниң чүвезин алыксава» деп чугаалаваан болза, алыксаары деп чүл ол дээрзин билбес боор мен+.

8Бачыт Бурганның айтыышкынын ажыглаптар чылдак тып алгаш, меңээ янзы-бүрү күзээшкиннер тывылдырган, а ыдыктыг хоойлу чок болза, бачыт өлүг болгай+. 9Кезек үеде ыдыктыг хоойлу чок амыдырап чордум. Ооң соонда айтыышкын кээрге, бачыт дирлип келген, 10а мен өлү бердим. Амылыг кылып каар ужурлуг турган айтыышкын меңээ өлүм эккелген+. 11Бачыт айтыышкынны ажыглаптар чылдак тып алгаш, мени дуурайлапкаш, ол айтыышкынның дузазы-биле мени өлүрүп каан. 12А Бурганның хоойлузу боду ыдыктыг-дыр, ооң айтыышкыннары ыдыктыг, чөптүг болгаш буянныг-дыр+.

– 13Ынчаарга ол буянныг чүүл меңээ өлүм эккелген мындыг бе?

– Черле чок! Өлүм – бачыттың үүлгедии-дир, бачыт ооң-биле бодунуң ёзулуг арнын көргүскен: ол буянныг чүүлдү ажыглааш, меңээ өлүм эккелген. Ынчангаш бачыттың кайы хире бачыттыы айтыышкынның ачызында оон-даа көскү апаар.

14Ыдыктыг хоойлу Сүлдеден кээрин билир бис, а мен дээрге бачытка кул кылдыр саттырыпкан база бачыттыг бүдүштүг кижи болгай мен. 15Чүнү кылып турарымны бодум безин билбес-тир мен. Күзээн чүүлүмнү боттандырбас, а хөңнүм чок чүүлдү боттандырар-дыр мен+. 16Күзевээн чүүлүмнү кылып турар болзумза, ыдыктыг хоойлу чөптүг деп чөпшээрешкеним ол-дур+. 17Ынчалза-даа ол дээрге мээң эвес, а менде амыдырай берген бачыттың үүлгедии-дир. 18Менде (азы мээң кижи бүдүжүмде) буян чогун билир мен+. Буян тарыыр күзелим бар, ынчалза-даа оон чүү-даа үнмес-тир. 19Чүге дээрге, күзээним дег, буян тарывайн, ооң орнунга хөңнүм чок бузутту боттандырып чоруур-дур мен+. 20А бир-тээ, кылыр хөңнүм чок чүвени боттандырып турар болзумза, херек кырында мен бодум эвес, а менде амыдырай берген бачыт салдарын көргүзүп турар-дыр.

21Ынчаарга бодумга хамаарыштыр мындыг дүрүм-хоойлу барын эскердим: буян кылыр дээримге-ле, бузут мурнунче кире халаан боор-дур. 22Угаан-сагыжымга Бурганның хоойлузун өөрүшкү-маңнайлыг хүлээп алыр-дыр мен+. 23Ынчалза-даа кижи бүдүжүмде өске дүрүм-хоойлу барын эскердим. Ол дүрүм-хоойлу угааным хоойлузунга удур демисежип+, мени мага-бодумда ажыл-херээн боттандырган бачыттың дүрүм-хоойлузунуң туттурукчузу кылып турар. 24Аас-кежик чок күжүр-дүр мен! Өлүмче чыгаан бо мага-бодумдан кым мени хостаарыл?! 25Бурганга өөрүп четтирип тур мен, Дээргивис Иисус Христосту дамчыштыр Ол мени хостап каар.

Ынчангаш мен чүгле угааным-биле Бурганның хоойлузунга бараан бооп турар мен, а кижи бүдүжүм-биле бачыттың дүрүм-хоойлузунуң кулу-дур мен.

8

Сүлдеге башкарткан амыдырал

8^1Ындыг болганда, Христос Иисуска башкарткан[*] улуска ам кандыг-даа буруудадыр шииткел чок. 2Чүге дээрге Христос Иисусту дамчыштыр мөңге амыдыралды берип турар Сүлдениң+ дүрүм-хоойлузу мени бачыттың база өлүмнүң хоойлузундан хостаан болгай. 3Бачыттыг бүдүжүвүс хайындан күш чедип чадап каан ыдыктыг хоойлунуң кылып шыдаваан чүвезин+ Бурган Боду боттандырган. Бурган Бодунуң Оглун бачыттыг кижиге дөмей мага-боттуг кылдыр+, бачыт дээш өргүл боору-биле чорудупкан+. Ол ооң-биле кижи бүдүжүнүң бачыдын шииткен. 4Ынчангаш бис ам бачыттыг бүдүжүвүс эвес, а Сүлдениң аайы-биле амыдырай бергеш+, ыдыктыг хоойлунуң чөптүг негелделерин күүседип шыдаар бис.

5Кижи бүдүжүнүң аайынче кирген улус ооң күзээшкиннери дээш сагыш човап, оларны бодап чоруур; а Сүлдениң аайынче кирген улус Ооң күзээн чүүлдерин бодап чоруур+. 6Кижи бүдүжүнүң күзээшкиннерин бодаары – өлүм-дүр, а Сүлдениң күзээн чүүлдерин бодаары – мөңге амыдырал биле амыр-тайбың-дыр. 7Бодунуң бачыттыг бүдүжүнүң күзээшкиннерин бодаар кижи Бурганга удур боор+. Ындыг кижи Бурганның хоойлузунга чагыртпас, оон туржук чагыртыр харыы-даа чок+. 8Бачыттыг бүдүжүнүң аайынче кирген улус Бурганның сеткилинге кирип шыдавас.

9А бир эвес Бурганның Сүлдези ылап-ла силер-биле кады амыдырай берген болза+, кижи бүдүжүңерниң эвес, а Сүлдениң аайынче кире берген-дир силер+. А кандыг-бир кижиде Христостуң Сүлдези чок болза+, ол кижи Аңаа хамаарышпас. 10А бир эвес Христоска башкарткан болзуңарза, мага-бодуңар бачыдының ужун өлүг-даа болза, Бурганның мурнунга агарганыңар ужун Сүлде силерге мөңге амыдыралды хайырлаар. 11Иисусту өлүглер аразындан катап диргискен Бурганның Сүлдези силер-биле кады амыдырай берген болза, Христосту катап диргискен Бурган силер-биле кады амыдырай берген Бодунуң Сүлдезин дамчыштыр өлүр салымныг мага-бодуңарны тынгарыптар+.

12Ындыг болганда, ха-дуңма, биеэги бачыттыг бүдүжүвүске өревис чок-тур, ооң күзээшкиннерин хандырары-биле амыдыравас ужурлуг бис. 13Чүге дээрге бачыттыг бүдүжүңерниң кара аайы-биле амыдыраар болзуңарза, өлүрүнүң кырында силер, а бир эвес кижи бүдүжүңерниң ажыл-херээн Сүлдениң дузазы-биле өлүглендирер болзуңарза+, амылыг артар силер+.

14Бурганның Сүлдези башкарган бүгү улус Бурганның ажы-төлү боор+. 15Чүге дээрге силерни ам база коргуп-сүртеп амыдыраарынче албадап, кулдар болдуруп турар сүлдени эвес+, а Бурганның азыраан ажы-төлү болдуруп турар Сүлдени хүлээп алган силер+. Ол Сүлдениң ачызында Бурганче: «Авва![*] Ачай!» – деп кыйгырар-дыр бис. 16Бурганның ажы-төлү болганывыс дугайында+ Сүлде Боду бистиң сагыш-сеткиливис-биле кады херечилеп турар+. 17А ажы-төлү болганывыста, салгакчылар бис. Бурганның салгакчылары боорда+, Христос-биле деңге салгакчылар боор бис+, чүге дээрге Ооң хилинчээн үлежип турар болзувусса+, Ооң өндүр-чаагайындан үлүг база алыр бис+.

Өндүр бедик байдалга чедирер Сүлде

18Бисти манап турар өндүр бедик байдалга көөрде, амгы түр када хилинчээвис чүү-даа эвес деп бодаар мен+. 19Чүге дээрге бүгү өлүг, дириг бойдус, Бурган кажан-на Бодунуң ажы-төлүн илередип кээр ирги деп, күштүг идегел-биле четтикпейн манап турар. 20Бүгү бойдус эки туразы-биле эвес, а ону чагырган Бурганның күзел-соруу-биле үре-түңнел чок хоозун дүрүмнерге чагырткан болгай+. Ынчалза-даа бойдуста идегел бар. 21Ооң боду бустуушкуннуң кулданыындан хосталгаш, Бурганның ажы-төлүнүң хосталгазы болгаш өндүр-чаагайындан үлүг алыр деп идегел ол-дур. 22Бүгү өлүг, дириг бойдус, божаан херээжен дег, бөгүнге чедир човууртап, хилинчек көрүп турарын билир бис+. 23Чүгле бойдус эвес, а Бурганның ачы-буянының эге дүжүдү кылдыр Сүлдени алган бис база Бурган бисти, ажы-төлүн дег, кажан-на азырап алырын; мага-бодувусту бустуушкундан кажан-на хостаарын четтикпейн манап, ишти-хөңнүвүсте човууртап чор бис+. 24Шак ол идегел-биле камгалалды алган бис. Ынчаарга идегеливис бүде берген болза, ол идегел эвес-тир. Бар деп көрүп турар чүвезинге кым идегээрил?+
25А ам-даа көрбейн турар чүвевиске идегээн болзувусса, ону шыдамык манап алыр бис.

26А ол ышкаш Сүлде биске, кошкак улуска, дузалаар. Чүнү дилээрин, канчаар болур-чогууру-биле мөргүүрүн билбес-тир бис, а Сүлде Боду сөс-биле дамчыттынмас чалбарыг-човуур-биле бисти дээш дилеп, болчур. 27Ынчалза-даа эң-не чажыт бодал-сагыжывысты өттүр билир Бурган+ Сүлдениң чүү дээш мөргүл кылганын билир, чүге дээрге Сүлде Бурганның күзел-соруунуң аайы-биле Ооң чону дээш дилеп, болчуп турар.

28А бис билир бис: Бурганга ынак, Ооң бодалын ёзугаар кыйгырткан улуска шупту чүве ачы-буянныг боорунче угланган боор. 29Ооң Оглу хөй ха-дуңма улус аразынга+ эң улуу болзун дээш, өртемчейни чаяар бетинде-ле ынак апаргаш, шилип алган улузу Бодунуң Оглунуң овур-хевиринге дөмей боорун Бурган баш удур шилип каан+. 30Бурган кымнарны ындыг боору-биле баш удур шилээнил, оларны кыйгырып алган. А кыйгырып алган улузун актыг деп чарлааш, а ооң соонда өндүр бедик байдалга чедирген+.

Бурганның ынакшылы Иисус Христоста боттанган

– 31Бо бүгүге немептер чүвүс барыл? Бурган бистиң талавыста болза, кым биске удурланып шыдаарыл?+

– 32Кым-даа эвес! Бодунуң Оглун хайыралаваан+, Ону бистиң шуптувус дээш, өлүмге берипкен Бурган арткан бүгү чүүлдү Оглу-биле катай биске белек кылдыр бербес деп бе?

– 33Бурганның шилип алган улузун+ кым буруудадып шыдаарыл?

– Кым-даа эвес! Оларны Бурган актыг деп турар болганда+, 34кым буруу шаварыл?

– Кым-даа эвес! Чүге дээрге өлүп калган, оон туржук катап дирлип келген, Бурганның оң талазында барып олурупкан Христос+ – Ол бисти дээш дилеп, болчуп турар болгай+.

– 35Чүү чүве бисти Христостуң ынакшылындан чара кирип шыдаарыл?+ Аар-бергелер, кызып-кыйыышкыннар, истеп-сүрүүшкүннер бе? Аш, чанагаш боору бе? Озал-ондактыг байдалдар азы шаажылал бе?

– 36Чүү-даа эвес! Бижилгеде мынчаар бижээн:

«Сени дээш, хүннүң-не өлүм-биле арын көржүп тур бис,
улус бисче, дөгерер дээн хойларже дег, көөр-дүр»+.

37Ындыг-даа болза, бо бүгүнү биске ханы ынак Бурганның ачызында бүрүнү-биле базып каан тиилекчилер бис+. 38Ыяк бүзүрээр мен: өлүм-даа, амыдырал-даа, дээрниң төлээлери-даа, делегейниң ээлери-даа, күштер-даа+, амгы болгаш келир үелер-даа, 39үстүү, алдыы ораннар-даа – бүгү чаяалгадан чүү-даа чүве Бурганның Дээргивис Христос Иисусту дамчыштыр көргүскен ынакшылындан бисти чара кирип шыдавас.

9

Бурганның аазаашкыны болгаш Израиль

9^1Христос-биле харылзаалыг болгаш, мегелевейн, алыс шынны чугаалап тур мен+, Ыдыктыг Сүлдеге башкарткан арын-нүүрүм база мээң херечим боор+: 2муңгаралым муңчок улуг, чүрээмде аарышкыны үзүп төтпес! 3Чаңгыс аймак төрел ха-дуңмамның камгалал алыры дээш, мен бодум Христостан аңгылаттырган кижи болурум кай+. 4Олар – израильчилер-дир: Бурган оларны азыраан ажы-төлү кылдыр шилип алган; Бодунуң ат-алдарын оларга онааштырган; чагыг-керээлерин олар-биле чарган; Бодунуң хоойлузун, Бодунга мөгейип, бараан болуушкун боттандырар арганы, аазаашкыннарын оларга хайырлаан. 5Оларның ада-өгбези алдаржаан-дыр. Оларның аразынга бүгүдеден өндүр бедик, кезээ мөңгеде макталга төлептиг Бурган – Христос кижи бооп төрүттүнген[*]. Аминь!

6Ынчалза-даа ол дээрге Бурган Бодунуң аксы-сөзүн ээлевээн дээни ол эвес-тир+. Чүге дээрге Израильден укталган улустуң шуптузу ёзулуг израильчилер болбас+. 7Ол ышкаш Авраамның ажы-төлү болган улус шупту ооң салгалы болбас. Бижилгеде мынча дээн болгай: «Сээң салгалың Исаакты дамчыштыр уламчылаар-дыр»+. 8Өскээр чугаалаарга, Авраамның хан төрээн ажы-төлү Бурганның ажы-төлү болбас, а Бурганның аазаанын ёзугаар төрүттүнген ажы-төлү ооң салгакчылары деп санаттырар+. 9Бурган аазаашкынын мынчаар берген: «Мен келир чылын бо-ла үеде сеңээ катап чедип кээр мен, Сарра ынчан оолдуг болур»+.

10Чүгле ол эвес. Улуг өгбевис Исаактан ийис оолдар божуп аарга, Ревекка-биле база ындыг болган+. 11-12Ийистер ам-даа төрүттүнмээнде, олар эки, багай чүнү-даа кылып четтикпээнде, Бурган аңаа чугаалап каан: «Улуг оглуң бичезинге чагыртыр-дыр»+. Ооң шилилгези хостуг, кижиниң ажыл-херээнден шуут хамаарышпас, а чүгле кыйгырып турар Бурганның шиитпиринден хамааржырын көргүзер дээш, Ол ынча дээн. 13Бижилгеде ол дугайында мынчаар бижээн: «Иаковка ынак мен, а Исавка хөңнүм чок»+.

14Ам чүү дээр бис? Бурган чөптүг эвес болган бе? Канчап-даа чок!+
15Чүге дээрге Ол Моисейге мынча дээн:

«Ээ көрнүр дээн кижимче ээ көрнүр мен.

Кээргээр дээн кижимни кээргээр мен»+.

16Ынчангаш бүгү чүве кижиниң күзелдеринден база күжениишкиннеринден эвес, а Бурганның өршээлинден хамааржыр-дыр. 17Бижилгеде Бурган Египеттиң хааны фараонга чугаалап турар: «Мээң күчү-күжүмнү сени дамчыштыр көргүзер дээш база Мээң адым бүгү чер кырынга билдингир апарзын дээш, сени хаан кылып каан мен»+. 18Ынчангаш Бурган кымны өршээрин күзээрил – өршээр, а кымның чүрээн дашталдырарын күзээрил – дашталдырар.

Бурганның өршээли болгаш килеңи

19Менден айтырып боор сен: «Ындыг таварылгада Бурган чүге бисти буруудадырыл? Ооң күзел-соруунга кым удурланып шыдаарыл?»+
20А сен, тала, Бурган-биле маргыжар хире кым сен?+ Кижиниң кылып каан чүүлү: «Мени чүге ынчалдыр кылдың?»+ – деп чугаалаар бе? 21Азы дой сава кылыкчызы дойну чагырып, чаңгыс-ла ол дойдан хүндүлүг ажыглалдың база хүн бүрүнүң савазын кылып шыдавас бе?+

22А бир эвес Бурган, Бодунуң килеңин илередир база күчү-күжүн көргүзер дээш, узуткаары-биле белеткеп каан+, «Килеңге онааган саваларны» дыка үр шыдажып келген болза чүл? 23Өндүр-чаагай болзуннар дээш баш удур белеткеп кааны, «Өршээлге онааган саваларынга» Бодунуң өй-хемчээл чок өндүр-чаагайын Ол көргүзүксээн болза чүл? 24А ол «Өршээлге онааган савалар» – бис-тир бис. Бурган бисти чүгле иудейлерден эвес, а өске чоннар улузундан база кыйгырып алган+. 25Осия медээчиниң номунда ол дугайында мынчаар бижээн:

«„Мээңии эвес“ деп аттыг чонга: „Сен – Мээң чонум сен“ – дээр мен;
ынак эвес турган чонумну ынак чонум деп адаар мен»+.

26Оон ыңай:

«Бурганның оларга: „Мээң чонум эвес-тир сен“ – деп турган черинге
оларны дириг Бурганның ажы-төлү деп адаар»+.

27А Исайя медээчи израиль чон дугайында мынча деп хөлзеп чугаалаан:

«Израильчилерниң саны далай элезини ышкаш хөй санныг-даа болза,
оларның чүгле артынчызы камгалал алыр.

28Дээрги-Чаяакчы тодаратканын ёзугаар бүгү черге Бодунуң шииткелин күүседир»+.

29Исайя баш удур чугаалап каан:

«Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы биске салгал арттырбаан болза,

Содомга дөмейлежип, Гоморра ышкаш апаар турган бис»+.

Израильдиң бүзүрел чогу

30Ам чүү дээр бис? Агартыышкын дилевейн-даа чораан өске чоннар улузу бүзүрел дамчыштыр актыг болганнар-дыр+. 31А ол өйде ыдыктыг хоойлу дамчыштыр агартыышкынче чүткүп чораан израиль чон+ ону чедип албаан-дыр+. 32Чүге ындыгыл? Чүге дээрге израиль чон бүзүрелге эвес, а ажыл-херекке ынанган-дыр. Ол моондак дажынга тептиге берген. 33Бурган ол дугайында Бижилгеде мынча дээн:

«Көрүңер даан, Сионда моондак даш салып тур мен –
улус аңаа тептигип кээп дүжер.

Ынчалза-даа Аңаа бүзүрээн кижи бак атка кирбес»+.

10

10^1Ха-дуңма, иудейлер камгалалды алзын деп сеткилим ханызындан күзеп, ол дээш Бурганга мөргүп чор мен. 2Олар Бурганның күзел-соруун күүседир дээш, аажок кызып чоруур+, ынчалза-даа ханы билиг чок улус чүве деп, оларга херечи боор мен. 3Ынчангаш олар, улусту агартыры-биле Бурган кандыг орук шилип алганын билбезиниң хараазында, боттарының оруун изеп аарынче чүткүткеш, Бурганның саналдаан агартыышкынынга+ чагыртпайн барганнар. 4Чүге дээрге Христос – ыдыктыг хоойлунуң эчис сорулгазы боор+, Аңаа бүзүрээн кижи бүрүзү Бурганның мурнунга актыг боор+.

Камгалалды кижи бүрүзү ап боор

5Ыдыктыг хоойлу дамчыштыр кээр агартыышкын дугайында Моисей мынча деп бижээн: «Ыдыктыг хоойлунуң дүрүмнерин сагыыр кижи оларның ачызында амылыг артар»+. 6А бүзүрелден кээр агартыышкын дугайында Бижилге мынча деп турар: «„Дээрже кым өрү көдүрлүрүл?“ – деп бодуңдан айтыртынма»+ (мында Христосту черже бадырып кээри-биле дээн утка бар). 7«„Дүп чок тамыже+ кым дүжүп бадарыл?“ – деп база айтыртынма» (мында Христосту өлүглер аразындан өрү үндүрүп кээри-биле дээн утка бар). 8А Бижилге мынча деп турар: «Медээ сеңээ чоок – аксы-дылың биле чүрээңде»+ (бистиң суртаалдап турарывыс бүзүрел дугайында медээ ол-дур). 9Ол медээ бо-дур: Иисус – Дээргивис дээрзин аксың-биле хүлээп көрүп+, чугаалаар болзуңза база Бурган Ону өлүглер аразындан катап диргискен деп чүрээңге бүзүрээр болзуңза, камгалалды алыр сен+. 10Чүге дээрге чүрээ-биле бүзүрээр кижи – агартыышкынны алыр, бүзүрээнин ажыы-биле чугаалаар кижи – камгалалды алыр. 11Бижилге чугаалап турар: «Аңаа бүзүрээн кижи бүрүзү бак атка кирбес»+.

12Иудей биле өске чоннар кижизиниң аразында ылгал чок. Ону кыйгырган улустуң шуптузунга экииргек чаңгыс-ла Дээрги-Чаяакчы бүгү улустуң Дээргизи боор+. 13Чүге дээрге Дээрги-Чаяакчының адын кыйгырган кижи бүрүзү камгалал алыр+.

Бүзүрел чогу дээш, израиль чон бүрүн харыысалгалыг

14Ынчаарга Дээрги-Чаяакчыга бүзүревээн улус Ону канчап кыйгырарыл? Ооң дугайында дыңнаваан болза, Аңаа канчап бүзүрээрил? Суртаалдап турар кижи чок болза, канчап дыңнап каарыл?+
15Суртаалдаары-биле айбылатпаан болза, канчап суртаалдаарыл? Бижилгеде мынчаар бижээн: «Буянныг Медээни тарадып турар улустуң базымнарының даажы кайгамчык-тыр!»+

16Ынчалза-даа Буянныг Медээни улус шупту хүлээп албаан. Исайя мынча деп турар: «Дээрги-Чаяакчы, бистен дыңнаан медээзинге кым бүзүрээнил?»+
17Ынчангаш бүзүрел Буянныг Медээни дыңнап турар улуска чедип кээр-дир+. А Буянныг Медээ Христос дугайында суртаал дамчыштыр чедип кээр. 18А мен айтырып тур мен: кай, олар дыңнаваан бе? Дыңнаан болбайн канчаар! Чүге дээрге Бижилгеде мынча дээн болгай:

«Бүгү чер-делегейге оларның[*] үн-чугаазы дыңналып эрткен,
оларның сөстери өртемчейниң кыдыгларынга чеде берген»+.

19База катап айтырып тур мен: таанда израиль чон ону билбээн бе? Баштай Бурган Моисейни дамчыштыр Израильге харыылаан-дыр:

«Чон дээр арга чок улус-биле силерниң хүннээчел сагыжыңар оттурар мен;
угаан-бодал чок чон-биле силерни анчыгзындырар мен»+.

20Оон Исайяның дидим сөстерин дамчыштыр Бурган чугаалаан:

«Менче чүткүвээн улус Мени тып алган;

Мени айтырбаан улуска ажыттынган мен».

21А Израиль дугайында Ол мынча дээн:

«Мен хүннү бадыр чагырга билбес болгаш дыңнавас чонче холум сунуп турдум»+.

11

Бурган Бодунуң чонундан ойталаваан

11^1Ынчангаш айтырып тур мен: таанда-ла Бурган Бодунуң чонундан ойталаан бе? Канчап-даа чок!+ Чүге дээрге мен бодум – Авраамның салгалы, Вениаминниң аймаандан үнген израильчи мен+. 2Өртемчейни чаяар бетинде-ле ынакшылын көргүзүп, шилип алганы Бодунуң чонундан Бурган ойталаваан+. Азы Илияның израильчилерни Бурганның мурнунга буруудатканын бижээн черде Бижилгениң чүнү чугаалап турарын билбес силер бе:

3«Дээрги-Чаяакчы, олар Сээң медээчилериңни өлүрүп кааптылар,
өргүл салыр бедигээштериңни үрегдеп кааптылар,
мен чааскаан арттым, амы-тынымны база алыксап турлар»+.

4А Бурган аңаа кандыг харыы берген деп?

1. «Ваалдың мурнунга дискек кырынга сөгүрбээн 7000 кижини Мен Бодумга кадагалап алган мен»+.

5Амгы үеде база ындыг: Бурганның авыралы-биле шилиттинген артынчы улус кадагалаттынган+. 6А бир эвес авырал-биле болза, ажыл-херектер дээш эвес-тир. Оон башка авырал авыралзывас боор[*].

7Ынчаарга ам чүл? Чедип алыр дээш, чүткүткен чүүлүн израиль чон чедип албаан-дыр+. Ону шилиттирген улус чедип алган, а артканнарының чүректери дашталып калган. 8Бижилгеде ол дугайын мынчаар бижээн:

«Бурган оларны билинместедипкен,
бо хүнге чедир оларның карактары көрбестеп,
кулактары дыңнавастап калган»+.

9А Давид мынча деп турар:

«Оларның найыр-дою боттарынга салган какпа-дузак,
тептигер моондак дажы база кеземче болу берзин.

10Карактарының шоозу өжүп, согурарзын,
ооргалары бүшкүйүп, кажан шагда суларазын»+.

Өске чоннар улузунуң камгалалы

11Ынчангаш айтырып тур мен: иудейлер тайып ушкаш, кажан-даа туруп келбес бе? Чок, туруп кээр! Оларның тайып ушканы өске чоннар улузунга камгалалды эккелген. А ындыг чорук иудейлерниң боттарынга хүннээчел сагышты оттуруптар. 12А оларның тайып ушканы кижи төрелгетенге ачылыг болза; оларның чидириглери өске чоннар улузунга ачылыг болза, бүгү Израиль Бурганче эглип кээрге, ооң ачылыы кайы хире өндүр улуг апарбазыл?

13Өске чоннар улузу, ам силерге чугаалап тур мен: өске чоннар улузунга элчин болгаш, ол бараан болуушкунумну бедии-биле үнелээр мен+. 14Мээң чаңгыс аймак улузумнуң оода чамдыызын-даа камгалаар дээш, оларның силерже хүнней аарак көөрүн канчап-чооп чедип аптарымга идегеп тур мен. 15Чаңгыс аймак улузумдан Бурганның ойталааны Ону кижи төрелгетен-биле эптештирипкен болза, оларны Бурган хүлээп алыр болза, чүү боорул?! Өлген улус дирлип келбес бе?!+
16Баштайгы дүжүттүң бирги хлевин Бурганга бараалгаткан болза, бүгү далган-тарааны база Бурганга бараалгаткан боор+. Ыяштың дазылын Бурганга бараалгаткан болза, будуктарны база Аңаа бараалгаткан боор[*].

17А олива ыяжының+ чамдык будуктарын Бурган сыйып каан болза, сени – черлик өзүмнү оларның орнунга тудуштур шарып каарга+, тарымал оливаның дазылынга тутчуп, ооң чулуун соруп турар болзуңза, 18будуктар мурнунга мактанма. Ынчалдыр өрү көрдүнер болзуңза, дазылды сен эвес, а дазыл сени чемгерип турарын утпа.

19Мынча дээриң чадавас: «Мени тудуштур тарыыр дээш, будуктарны сыйып каапкан». 20Ындыг болган дижик. Бүзүрел чогу дээш, оларны сыйып каапкан, а сен, бүзүрелиң дээш, оларның орнун ээлеп арттың. Ынчангаш өрү көрдүнме, а коргуп-сүрте! 21Чүге дээрге Бурган чайгаар бүткен будуктарны хайыралаваан болганда, сени база хайыралавас+. 22Ынчаарга Бурган өршээлдиг болгаш шыңгыы дээрзин утпа. Ол ойталап, хоорулган улуска шыңгыы, а сеңээ – Ооң өршээлинге идегеп чоруур шааңда – өршээлдиг. Оон башка сени база кезип октаптар ийик.

23А иудейлер бүзүрел чок чоруундан кызып халбактанмайн баар болза, оларны катап тарып каар, чүге дээрге Бурган ол будуктарны катап тудуштур тарып каар эргелиг. 24Сени, черлик олива сывындан одура кескен өзүмнү, төрүмелиңден бүдүжүңге чөрүштүр тарымал оливага тудуштур тарып каан болза, ол чайгаар бүткен сыйдынган будуктарны оларның төрээн ыяжынга тудуштуруп каары Бурганга оон-даа белен херек-тир.

Израильге сөөлгү камгалал

25Ха-дуңма, «Бис кончуг бис» деп улуургай бербезиннер дээш, силерге бир чажытты ажыдарын күзеп тур мен: израиль чоннуң чамдык кезииниң дедир-чөрүүзү чүгле өске чоннар улузундан четчир санныг улус Бурганче ээлбээже, үргүлчүлеп кээр. 26Бүгү Израиль ынчан камгалал алыр. Ол дугайында Бижилгеде мынчаар бижээн+:

«Камгалакчы Сиондан чедип келгеш,

Иаковтуң салгалының кем-буруузун адырып кааптар.

27Оларның бачыттарын өршээгеш,

Мен база олар-биле бо чагыг-керээни чарып алыр мен».

28Иудейлер Буянныг Медээни хүлээп албаан болгаш, өске чоннар улузу силерге ачы-дузалыг боору-биле Бурганның дайзыннары апарганнар. Ынчалза-даа олар дөмей-ле Бурганның шилип алган чону боор, оларның улуг өгбелери дээш, Бурган оларга ынак боор+. 29Чүге дээрге Ооң ачы-буянныг белектери болгаш кыйгырыы өскерлиш чок! 30Бир шагда силер база Бурганга чагыртпайн чораан силер+, а ам иудейлер чагыртпастай бээрге, Ол силерни өршээди. 31Иудейлер база өршээл алыр дээш, ам Аңаа чагыртпастай бергеннер-дир, ооң уламындан Бурган силерге өршээлин көргүскен-дир. 32Бүгү улусту өршээр дээш, Бурган оларның шуптузун чагыртпас чоруктуң хоругдалынче хүлээдип берипкен.

33О, Бурганның экииргээ, мерген угааны болгаш билииниң өндүр бедиин аар!+ Ооң шиитпирлерин тайылбырлаары болдунмас!+ Ооң оруктарын билип аары болдунмас!

34«Дээрги-Чаяакчының угаанын кым билгенил,
кым Аңаа арга-сүме берип шыдаарыл?+
35Ооң дедир эгидер ужурлуу оода бир чүүлдү
Аңаа ачылалга берген кижи бар бе?»+

36Бүгү чүве Бургандан келген; Ону дамчаан; Ол дээш бар бооп турар+. Аңаа кезээ мөңгеде алдар доктаазын! Аминь+.

12

Христоска башкарткан чаа амыдырал

12^1Ха-дуңма, ынчангаш силерден аажок дилеп тур мен: Бурганның биске өршээлдииниң ачызында, дириг, ыдыктыг база Аңаа таарымчалыг өргүл кылдыр, мага-боттарыңарны Бурганга бүрүнү-биле бериптиңер+. Силерниң ындыг бараан болуушкунуңар угаан-сарыылдыг боор. 2Бо делегейниң амыдыралының аян-шинчизинге чаңчыгып, аңаа дөмей болбаңар, а Бурганның силерден чүнү күзээнин+, кандыг чүүлдер Аңаа эки, таарымчалыг база болбаазыраңгай боорун билип аар дээш, угааныңар чаартып+, бодуңар бүрүнү-биле эде тургустунуп алыңар.

3Меңээ хайырлаан элчин боор авыралды ажыглап+, силерниң кижи бүрүзүнге чугаалап тур мен: боттарыңарны чогуур деңнелден өрү көрбеңер. Силерниң кижи бүрүзүнге Бурганның хайырлааны бүзүрелди барымдаалап, боттарыңар дугайында сарыылдыг бодап көрүңер база биче сеткилдиг болуңар+. 4Чижек кылдыр мага-бодувусту алыылы: ол чаңгыс болгай, ынчалза-даа хөй кезектерден бүткен (а ол кезектерниң хүлээлгелери база аңгы-аңгы)+. 5Бис база ындыг бис: хөй-даа болзувусса, Христоска башкарты бергеш, чаңгыс мага-ботту тургускан бис, а ол мага-боттуң кезектери боор боттарывыс аравыста харылзаалыг бис+. 6Бурган авыралында янзы-бүрү ачы-буянныг белектерни Оон алган бис+: Бурганның күзел-соруун медеглээр болган кижи ону бүзүрелиниң аайы-биле кылып чорзун; 7улуска бараан боор болган кижи – бараан бооп чорзун+; өөредиг берип, башкылаар болган кижи – өөредиг берип чорзун; 8аргалал бээр болган кижи – аргалал берип чорзун; улуска дузалап, бодунуң эт-хөреңгизин үлеп бээр болган кижи – элбээ-биле дузалап чорзун; сагыш човап, удуртур болган кижи – кызымак удуртуп чорзун+; буян чедирер болган кижи – ону чазык-чаагай кылып чорзун+.

9Ынакшылыңар ажыт-чажыт чок, шынчы болзун+. Бузутту көөр хөөн чок, буянга бердинген болуңар+. 10Бот-боттарыңарга, ха-дуңмашкы улус дег, эрге-чассыг ынак болуңар+; бирээңер өскеңерни бодундан артык хүндүткеп көрзүн+. 11Дээрги-Чаяакчыга кошкаш дивес чүткүл-сорук-биле, Ыдыктыг Сүлдеден кыптыгып, бараан болуңар. 12Идегелиңер силерге өөрүшкүнү эккелзин, аар-бергелерге таварышкаш, туруштуг болуңар; мөргүлден черле салдынмаңар+; 13Бурганның улузу түрегдел көрүп турар болза, дузадан кадыңар+. Хүндүлээчел ээлер болуңар. 14Силерни истеп-сүрген улусту алгап-йөрээңер, каргыш салбайн, алгап-йөрээңер+. 15Өөрүп турарларның өөрүшкүзүн-даа, качыгдап ыглааннарның качыгдалын-даа үлежиңер+. 16Араңарда чаңгыс эп-сеткилдиг амыдыраңар+. Улуургак болбаңар, бөдүүн улус аразынче кириңер, бодуңарны өрү көрбеңер.

17Кымдан-даа чедирген хоразы дээш хора-биле орнун негевеңер+. Бүгү улустуң эки деп санаар чүвезин кылыр дээш сагыш човаңар. 18Силерниң талаңардан, болдунар-ла болза, бүгү улус-биле эп-найыралдыг амыдыраңар+. 19Ханы ынак эш-өөр, улустан өжээн негевеңер+, ооң орнунга Бурганның килеңинге орук чайлаңар. Бижилгеде мынча деп бижээн болгай: «„Улустан өжээн негеп, кезедир арга Менде бар“+ – деп, Дээрги-Чаяакчы чугаалаан». 20Харын

«Дайзының аштаан болза, чемгерип каг;
суксаан болза, сугдан ижиртип каг+.

Ынчаар кылгаш, оттуг көстерни ооң бажынга чыып бээр сен»+.

21Бузутка бодуңну бастыртпа, а ону буян-биле бас.

13

Христианнар эрге-чагырга ээлээн улусту дыңнаар ужурлуг

13^1Кижи бүрүзү үстүнден башкарган эрге-чагыргага чагыртып чорзун+, чүге дээрге Бурганның доктаатпааны кандыг-даа эрге-чагырга чок. Бүгү-ле бар эрге-чагыргаларны Бурган доктааткан. 2Ынчангаш эрге-чагыргага удурланыр кым-даа бар болза, Бурганның доктаадып каан чүүлүнге удурланган кижи-дир ол. А ынчап турар кижи Ооң шииткелин бодунче халдадып алыр. 3Эрге-чагырга ээлээннер буянныг эвес, а бузуттуг-бак херектер үүлгедип турар улуска коргунчуг. Эрге-чагыргадан кортпас деп бодазыңза, буян тарып амыдыра, ынчан оларның макталын дыңнаар сен. 4Эрге-чагырга ээлээн кижи база Бурганның чалчазы боор, ол сээң чаагай чорууң дээш ажылдап чоруур. А бузут үүлгедип турар болзуңза, кичээн, чүге дээрге ол сеңээ кеземче онаар эргелиг+. Ол – Бурганның чалчазы-дыр база бузут үүлгеткен улуска хамаарыштыр Ооң шииткелин күүседир кижи-дир+. 5Ындыг болганда, чүгле кеземчеден корткаш эвес, а арыг арын-нүүр ёзугаар база эрге-чагыргага чагыртыр херек.

6Үндүрүгнү-даа төлеп турар ужуруңар ында, чүге дээрге эрге-чагырга ээлээннер Бурганга бараан бооп, чагырга ажылынга бүгү үезин үндүрүп турарлар. 7Ынчангаш оларның шуптузунга чогуур чүвени бериңер+: кымга – үндүрүгнү, кымга – албан-үндүттү, кымга – хүндүткелди, кымга – алдар-хүндүнү+.

Ха-дуңмашкы ынакшыл дугайында

8Бот-боттарыңарга ынакшылдың өрезинден аңгыда, кымга-даа, чүү-даа дээш, өрелиг бооп артпаңар+; өске кижиге ынак кижи ыдыктыг хоойлуну сагып турар+. 9Чүге дээрге шупту айтыышкыннарның+: «Кады чурттаан эжиңге өскерилбе», «Кижи өлүрбе», «Оорлава», «Өске кижиниң чүвезин алыксава» база өскелериниң-даа алыс утказы «Чаныңда кижиге бодуңга бодуң дег ынак бол» дээн чаңгыс айтыышкында сиңген+. 10Ынакшыл чаныңда кижиге хора халдатпас. Ынчангаш ынакшыл – бүгү ыдыктыг хоойлуну сагааны ол боор+.

Сөөлгү хүн чоокшулаан

11Ам кандыг үеде амыдырап турарывысты билир болгаш, ол бүгүнү күүседиңер. Уйгудан оттур үе-шагыңар келген+, чаа-ла бүзүрээн турганывыска көөрде, камгалалывыс ам биске дыка чоок апарган. 12Дүн барык төнүп, хүн үнер деп барган+. Ынчаарга дүмбейниң ажыл-херектерин ап октапкаш, чырыктың чепсээ-биле чепсеглениил+. 13Хүннүң чырыынга дег, төлептиг амыдырап көрээли+: эмин эрттир хөглеп-дойлап база арагалавайн, самыырап база бирикшилдиң бужар хевири-биле бирикшишпейн, алгыжып-кырышпайн база адааргашпайн амыдыраалы. 14Ооң орнунга Дээрги Иисус Христосту «кедип алыңар»+ база бачыттыг бүдүжүңерниң туралаашкыннарының аайынче кирбеңер+.

14

Бот-боттарыңарны буруу шаппаңар

14^1Бүзүрели кошкак кижини хүлээп алыңар+, ооң үзел-бодалдарының дугайында маргылдаа үндүрбеңер. 2Бир кижи кандыг-даа чемни чип боор деп санаар, а оон өске, бүзүрели кошкак кижи чүгле ногаа аймаа чиир+. 3Кандыг-даа чемни чип турар кижи чем бүрүзүн чивес кижини куду көрбезин+. Чем бүрүзүн чивес кижи база кандыг-даа чемни чип турар кижини буруу шаппазын. Чүге дээрге Бурган иелдириңерни хүлээп алган-дыр. 4Өскениң чалчазын буруу шавар кандыг ындыг эргелиг сен?+ Ол бут кырында турар бе азы кээп ушкан бе дээрзин ооң Ээзи боду шиитпирлезин. Ол дөмей-ле бут кырынга туруп кээр, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы ону тургузуптар эргелиг.

5Кандыг-бир хүннү өске хүнден чугула деп санаар кижи туруп боор+. Өске кижиге ол хүннерде ылгал чок. Кижи бүрүзү бодунуң угаап билген аайы-биле кылгай аан. 6Кандыг-бир хүннү онзалай көөр кижи ону Дээрги-Чаяакчыга алдар-хүндү болдуруп, ынчап турар, а шупту чемни чиир кижи ону Дээрги-Чаяакчыга алдар-хүндү болдуруп, чиир, чүге дээрге аъш-чем дээш, Бурганга өөрүп четтирер болгай+. Чем бүрүзүн чивес кижи Дээрги-Чаяакчыга алдар-хүндү болдуруп, чивезин, чүге дээрге ол база Бурганга өөрүп четтирер-дир+.

7Бистиң кайывыс-даа чүгле боду дээш амыдыравас база чүгле боду дээш өлбес болгай+. 8Амыдыраар болзувусса, Дээрги-Чаяакчы дээш амыдыраар бис+, өлүр болзувусса, база-ла Дээрги-Чаяакчы дээш өлүр бис. Амыдыраар-даа, өлүр-даа болзувусса, Дээрги-Чаяакчының улузу боор бис+. 9Христос база ол сорулга-биле өлгеш, ооң соонда катап дирилген болгай. Ол өлүг-даа, дириг-даа улустуң Дээргизи болуксаан+.

10А сен чүге бүзүрээн акыңны буруу шаап турар сен?+ Азы сен? Чүге бүзүрээн дуңмаңны куду көрүп турар сен? Бис шупту Бурганның шииткелиниң мурнунга турар болгай бис+. 11Бижилгеде мынча дээн болгай:

«Дириг Бодумнуң адым-биле даңгыраглап тур мен – деп,

Дээрги-Чаяакчы медеглээн+. –
Дискек бүрүзү Мээң мурнумга сөгүрүп олурар,
дыл бүрүзү Мени Бурган деп хүлээп көөр»+.

12Ынчангаш бистиң аравыстан кижи бүрүзү Бурганның мурнунга боду дээш боду харыы тудар+.

Бот-боттарыңарны бачыт үүлгедиринче чыгаваңар

13Ынчаарга бот-боттарывысты буруу шаварын соксадыылы+. Харын бүзүрээн ха-дуңмавысты тептигип кээп ужарынче азы күткүдүгге алзып аарынче чыгаар чүнү-даа кылбазын кичээнзивиссе эки. 14Мен билир база Дээрги Иисуска башкартканым ачызында, ыяк бүзүрээр мен: алыс боду арыг эвес чүү-даа чүве чок+. Харын кижиниң арыг эвес деп санаар чүвези аңаа арыг эвес апаар. 15Ынчалза-даа кандыг-бир чем чигеш, бүзүрээн ха-дуңмаңның сеткилин хомудадып турар болзуңза, ынакшылдың аайы-биле амыдыравайн турар-дыр сен. Ындыг болганда, Христостуң ол дээш өлгени ха-дуңмаңны чемиң ужун өлүмче чыгава+.

16Бодуңарны эки деп бодаар чүвеңер бак атка кирбес кылдыр ап чоруңар. 17Чүге дээрге Бурганның Чагыргазы – чиир чемге, ижер суксунга хамааржыр чүүлде эвес+, а Ыдыктыг Сүлдениң хайырлаары актыг-шынныг амыдырал, амыр-тайбың болгаш өөрүшкүде+. 18Христоска ол бүгү-биле бараан болган кижи Бурганның сеткилинге кирер болгаш улустуң хүндүткелин чаалап алыр.

19Ынчангаш биске амыр-тайбыңны база удур-дедир деткимчени эккээр чүүлдерже чүткүүр ужурлуг бис+. 20Бурганның ажыл-херээн чем дээш бойлатпаңар. Кандыг-даа чем арыг+, ынчалза-даа чип турар чемиң бүзүрээн ха-дуңмаңны бачытче киирер болза, багай-дыр+. 21Ха-дуңмаңны ооң-биле бачытче чыгап турар болзуңза, эът чивээни база эзиртир суксун ишпээни дээре[*].

22Ол дугайында бүзүрээр чүвеңни чүгле иштиңде бодап чор, ону чүгле Бурган билир болзун. Үзел-бодалдарының аайы-биле бодун буруу шаппас кижи амыр-чыргалдыг боор. 23-26А чип боор ирги мен бе деп чигзинзе-даа, чип турар кижи буруу шаптырар, чүге дээрге бүзүрелиниң аайы-биле кылбаан-дыр. А бүзүрелдиң аайы-биле кылбайн турар бүгү чүүл – бачыт боор[*].

15

15^1Бис, бүзүрели күштүг улус, хууда ажыывыс дугайын бодавайн, кошкак улуска+ үүрге-чүъгүн ап чоруурунга дузалажыр ужурлуг бис+. 2Чанывыста кижиге ачылыг болзун, ооң бүзүрели быжыксын деп бодал-биле аңаа таарымчалыг чүүлдерни бистиң аравыста кижи бүрүзү кылыр ужурлуг+. 3Христос база Бодунуң ажыын бодавайн чораан болгай+, харын Бижилгеде мынчаар бижээн-дир: «Сени бак көрген улустуң дорамчылалы Мээң кырымга дүштү»+.

4А Бижилгелерде бистиң үевистиң мурнунда бижээн бүгү чүвени биске өөредиг кылдыр бижээн-дир+. Бижилгелер дамчып кээр сорук кириишкинниң ачызында бис шыдамык бооп, идегеливис чидирбес ужурлуг бис. 5Шыдамык чорук биле сорук кириишкинниң үнер дөзү боор Бурган силерге Христос Иисусту эдергеш, чаңгыс үзел-бодалдыг бооруңарны хайырлазын+. 6Ооң ачызында силер шупту чаңгыс эп-сеткил-биле, чаңгыс аас-биле Дээргивис Иисус Христостуң Адазы Бурганны алдаржыдар силер.

Иудейлерде база өске чоннар улузунда чаңгыс Буянныг Медээ бар

7Ынчангаш Христостуң силерни хүлээп алганы дег, бот-боттарыңарны база ынчалдыр, Бурганны алдаржыдып, хүлээп алыңар. 8Бурганның улуг өгбелеривиске берген аазаашкыннарын бадыткаар дээш база Ооң алыс шынныын көргүзер дээш, Христостуң кыртыжап демдектеткен улуска чалча апарганын утпаңар. 9А ол ышкаш өске чоннар улузу база Бурганның оларга көргүскен өршээлин бодап, Бурганны алдаржытсын дээш+, Христос чалча апарган. Бижилгеде ол дугайында мынчаар бижээн:

«Ол дээш, Сени өске чоннар мурнунга алдаржыдып,

Сээң адыңны алгап ырлаар мен»+.

10А оон ыңай мынчаар бижээн:

«Өске чоннар улузу, Бурганның чону-биле өөрүп-байырлаңар!»+

11А оон ыңай:

«Бүгү чоннар, Дээрги-Чаяакчыны алгап-мактаңар!

Бүгү аймактар Ону алдаржыдып мактазын!»+

12А оон ыңай Исайя мынча дээн:

«Иессейниң Дазылы өзүп үнгеш,
бүгү чоннарны чагырары-биле көдүрлүп кээр,
оларның идегели Ында боор»+.

13Идегелдиң үнер дөзү боор Бурган силерни бүзүрелиңер дамчыштыр өөрүшкү болгаш амыр-тайбың-биле бүргезин, ооң уламында Ыдыктыг Сүлдениң күжү-биле идегелиңер соксаал чок өзүп-көвүдезин.

Павелдиң чагаазы база ажыл-херээ

14Ха-дуңма, силерни буянга бүргеткен, бүгү чүвени билип алган, бот-боттарыңарны өөредип шыдаар апарган деп, бодум ыяк бүзүрээр мен. 15Ындыг-даа болза, чагаамның чамдык черлеринде силерге дидими-биле сагындырып бижидим. Чүге дээрге Бурган Бодунуң авыралы-биле меңээ 16өске чоннар улузунуң аразынга Христос Иисуска бараан боор арганы хайырлаан+. Мен Бурганның Буянныг Медээзин суртаалдаар ыдыктыг ажылды кылып, өске чоннар улузун Ыдыктыг Сүлдеге ыдыктаткан, Бурганга күзенчиг өргүл кылдыр эккээрин күзеп тур мен.

17Христос Иисуска башкарткаш, Бурган дээш кылган ажыл-херээм ужун чоргаарап боор мен. 18Өске чоннар улузу Бурганга чагыртсын дээш, Христостуң мени дамчыштыр кылган чүүлүнден аңгыда, өске кандыг-бир чүүл дугайында чугаалап дидинмес-тир мен. Ол ону мээң аксы-сөзүм болгаш ажыл-херээм дамчыштыр, 19кайгамчык демдектерниң күжү-биле, Бурганның Сүлдезиниң күжү-биле кылган+. Шак ынчаар Иерусалимден мырыңай Иллирикке кээп, ол девискээрлерге Христос дугайында Буянныг Медээни суртаалдаар ажылымны төндүрдүм. 20Мээң мурнумда-ла өске улустуң салган үндезининге тудуп үндүрбес дээш+, улус ам-даа Христостуң адын дыңнаваан черге суртаалдаарынче үргүлчү чүткүдүп келген мен. 21Бижилгениң дараазында сөстерин күүседирин кызыткан мен:

«Ооң дугайында улустан медеглел албаан улус – көрүп каар,
а дыңнаваан улус – билип аар»+.

Павелдиң Римге келиксээни

22Хөй катап силерге келиксээш-даа, шак ол чылдагаан ужун кээп шыдаваан мен+. 23-24А ам ол черлерге ажыл-херээм төндүргеш, хөй чылдарда күзеп чораан күзелимни боттандырып, Испанияже бар чыткаш, силерге дужар бодап тур мен+. Ийе, орук ара силерге ужурашкаш, үр эвес-даа болза, аравыста харылзаадан сеткилим ханар боор. А ооң соонда Испанияже аян-чоруумга дуза кадып, үдеп каарыңарга идегеп тур мен.

25А ам дээрезинде Бурганның Иерусалим чурттуг улузунга бараан боор дээш, ынаар чоруур деп бардым+. 26Чүге дээрге Македония болгаш Ахайя девискээрлеринде+ христианнар Иерусалимде Бурганның ядыы-түреңги улузунга ачы-дуза көргүзерин шиитпирлээннер+. 27Олар ындыг шиитпирни эки тура-биле хүлээп алганнар, ооң кадында Иерусалимде христианнарның мурнунга хүлээлгези база бар турган. Чүге дээрге Бурганның Иерусалимде улузу олар-биле Сүлдениң хайырлаан ачы-буянын үлешкен болганда, өске чоннар улузу иудейлерниң чер кырында хереглелдерин хандырарынга дузалаар ужурлуг+.

28Ол даалганы күүсеткеним база Иерусалимде христианнар оларже чоруткан ачы-дузаны алдылар эвеспе деп бүзүрээним соонда, Испанияже чорупкаш, орук ара силерге дужар күзелдиг мен. 29Силерге кээримде, Христостуң элбек ачы-буянын эккеп бээримни билир мен.

30Ха-дуңма, күштүү-биле дилеп тур мен: Дээргивис Иисус Христоска база Сүлдениң хайырлааны ынакшылга башкарткаш, мени дээш Бурганга чүткүлдүг мөргүп, мээң демиселимге киржип көрүңер. 31Иудеяда Христоска бүзүревес улус меңээ хора чедирбезин дээш+, Иерусалимче аппар чоруурум ачы-дузаны Бурганның ол чер чурттуг улузу чөпсүнүп хүлээп алзын дээш мөргүңер. 32Мен ынчан Бурганның күзел-соруу ындыг болза, силерге өөрүшкүлүг чеде бергеш+, сеткил-сагыжымдан силер-биле кады дыштаныр мен. 33Амыр-тайбыңның үнер дөзү боор Бурган силер бүгүде-биле кады болзун+. Аминь.

16

Павелдиң байыр чедириишкиннери

16^1Бүзүрээн кыс дуңмавыс, Кенхрея хоорайжыгашта+ христиан ниитилелдиң дузалакчызы Фива дээш дагдынып, ону силерге таныштырдым. 2Дээрги-Чаяакчыга башкарткаш, Бурганның улузунга чогууру дег, ону уткуп хүлээп алыңар+, ол силерге баргаш, чүнү хереглээр болдур, аңаа бүгү талалыг дуза кадыңар. Фива боду хөй улуска, оларның аразында меңээ, дуза кадып келген кижи.

3Христос Иисуска башкарткаш, Аңаа бараан бооп келген өөрүм – Прискилла биле ооң ашаа Акилага байырым чедириңер+. 4Олар мен дээш амы-тынын артынга каарынга белен турдулар. Оларга чүгле мен эвес, а өске чоннар улузунуң аразында христиан ниитилелдер база өөрүп четтирип турар. 5Оларның бажыңында чыглып турар христианнарга база байырым чедириңер+.

Асиядан[*] Христоска эң баштай бүзүрээн ханы ынак эжим Эпенетке байыр. 6Бис дээш, ол хире карак кызыл ажылдап келген Марияга байыр. 7Мээң-биле кады хоругдал адаанга турган чаңгыс аймак төрелдерим Андроник биле Юнияга[*] байыр. Олар элчиннер аразында ат-сураглыг апарган база Христоска мени мурнай бүзүрээн улус чүве. 8Дээрги-Чаяакчының ачызында ханы ынак эжим Амплийге байыр. 9Христоска башкарткаш, Аңаа бистиң-биле кады бараан бооп турар Урбанга болгаш ханы ынак эжим Стахийге байыр. 10Христоска шынчызы шылгаттынган Апеллеске байыр. Аристовулдуң өг-бүлезинде улуска байыр. 11Мээң чаңгыс аймак төрелим Иродионга байыр. Наркисстиң өг-бүлезинде Дээрги-Чаяакчыга бүзүрээн улуска байыр. 12Дээрги-Чаяакчы дээш ажылдап келген Трифена биле Трифосага байыр. Дээрги-Чаяакчы дээш база хөй ажылдап келген ханы ынак дуңмам Персидага байыр. 13Дээрги-Чаяакчының онзалап шилип алганы Руфуска+ болгаш мээң база авам апарган ооң авазынга байыр. 14Асинкритке, Флегонтуга, Эрмге, Патровка, Эрмийге база оларның-биле кады турар бүгү ха-дуңмага байыр. 15Филологка, Юлияга, Нирей биле ооң кыс дуңмазынга, Олимпанга база олар-биле катай Бурганның бүгү улузунга байырым чедириңер. 16Бот-боттарыңарга ыдыктыг ошкаашкын-биле байыр чедириңер+. Христоска бүзүрээннерниң бүгү ниитилелдери база силерге байыр чедирип турлар.

Сөөлгү кичээндириг

17Ха-дуңма, силерден аажок дилеп тур мен: хүлээп алган өөредииңерге удур бооп: аңгылажыг үндүрүп, бүзүрелдиң оруунга моондак салып турар улустан кичээниңер+. Ындыг улус-биле харылзашпаңар+. 18Чүге дээрге олар Дээргивис Христоска эвес, а боттарының күзээшкиннеринге бараан бооп турарлар. Олар авыяас-чашпаа болгаш каас-коя сөстери-биле бүзүрээчел кенен улусту дуурайлап кааптарлар+. 19Силерниң Буянныг Медээге дыңнангыр чорууңар бүгү улуска билдине берген+, ынчангаш силер дээш, аажок өөрүп тур мен. Ындыг-даа болза, буянга хамаарыштыр мерген угаанныг, а бузутка хамаарыштыр чүве билбес бооруңарны күзеп тур мен. 20Амыр-тайбыңның үнер дөзү боор Бурган+ удавас эрликти буттарыңар адаанга бастырып кааптар+. Дээргивис Иисустуң авыралы силер-биле кады болзун.

Байыр чедириишкиннериниң уланчызы

21Мээң кады ажылдап турар эжим Тимофей+ болгаш чаңгыс аймак төрелдерим Луций, Иасон болгаш Сосипатр олар силерге байыр чедирип турлар.

22(Павелдиң бижээчизи Тертий мен база, Дээрги-Чаяакчыга башкарткаш, силерге байыр чедирдим.)

23-24

Мени болгаш бүгү христиан ниитилелди бажыңында хүлээп ап турар хүндүлээчел ээ Гаий+ база силерге байыр чедирип тур. Хоорайның акша-хөреңги кадагалакчызы Эраст биле бүзүрээн дуңмавыс Кварт олар база силерге байыр чедирди[*].

(25) Мээң медеглээним Буянныг Медээни база Иисус Христос дугайында суртаалымны дамчыштыр силерни бүзүрелге быжыктырып шыдаар Бурганга алдар. Христостуң ол Буянныг Медээзи дээрге хамык үелерниң мурнундан бээр чажырып келген чажыт-тыр+, (26) а ам ону Бурганның медээчилериниң Бижилгелерин дамчыштыр, мөңге дириг Бурганның айтыышкыны-биле биске илереткен. Бүгү чоннар бүзүрезин база Бурганга чагыртсын дээш, ук чажыт оларга билдингир апарган+. (27) Дың чаңгыс мерген угаанныг Бурганга Иисус Христосту дамчыштыр кезээ мөңгеде алдар доктаазын! Аминь+.

* 1:14 Гректер – еврейлер өске чоннар улузун, сөөк-язы ылгавайн, гректер азы эллиннер деп адап турар. Варварлар – гректерниң боттарындан өске бүгү чоннарны адап турган ады.

* 2:22 Азы: «Чүге Бурганның өргээзин чүдередип, бак атка киирдирип турар сен?»

* 8:1 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Боттарының кижи бүдүжүнүң аайы-биле эвес, а Сүлдениң аайы-биле амыдыраан» деп сөстерни немээн.

* 8:15 Авва (арамей дылда) – ажы-төл ачазын ынчаар адаар турган, ынчангаш Иисус Христос база Бурганны ынчаар адап, кый деп турган (Мк. 14:36; Гал. 4:6 көр).

* 9:5 Азы: «Оларның аразынга бүгүдеден өндүр бедик Христос кижи бооп төрүттүнген. Бурган кезээ мөңгеде макталга төлептиг болзун».

* 10:18 Бо сөстерни оон алган ыдыктыг ырда «олар» – дээрниң сылдыстары болуп турар. Павел мында оларның Бурган дугайында херечилелин элчиннерниң суртаалдап турары Христос дугайында херечилел-биле деңнеп турар.

* 11:6 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «А бир эвес ажыл-херектер дээш болза, ол ам авырал эвес-тир, оон башка ажыл-херек ам ажыл-херек эвес боор» деп сөстерни немээн.

* 11:16 «Баштайгы дүжүттүң бирги хлеви» база «Ыяштың дазылы» деп көжүрген уткалыг билиишкиннер еврейлерниң улуг өгбелеринге хамааржыр чадапчок.

* 14:21 Чамдык бүзүрээн улустуң эът чивес база арага ишпес чылдагааны – ол чем биле суксунну ооң мурнуу чарыында меге бурганнарга өргээн турган чадавас деп, оларның сезии боор (Дан. 1:8 көр).

* 14:23 Бо шүлүктүң соонда өске бурунгу сөзүглелдер 16-гы эгениң 25-27 шүлүктерин киирип турар.

* 16:5 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Асиядан» эвес, а «Ахайядан» деп бижээн.

* 16:7 Өске бурунгу сөзүглелде «Юния» эвес, а «Юний» азы «Юлия» деп бижээн.

* 16:23-24 Өске бурунгу сөзүглелдерде бо сөстерге «Дээрги Иисус Христостуң авыралы силер бүгүде-биле кады болзун. Аминь» деп сөстерни немээн. Чамдык бурунгу сөзүглелдерде 25-27 шүлүктерниң туружу өске болуп, 14-кү эгениң төнчүзүнче кирген.

+ 1:2 Лк. 1:69-70; Тит. 1:1-2
+ 1:3 Мф. 1:1
+ 1:5 Аж.-ч. 9:15
+ 1:7 1 Кор. 1:2
+ 1:8 Рим. 16:19
+ 1:8 Флп. 1:3; 2 Тим. 1:3; Флм. 1:4

+ 1:9 Рим. 9:1; 2 Кор. 1:23; Флп. 1:8; 1 Фес. 2:5

+ 1:10 Рим. 15:32
+ 1:13 Рим. 15:22-23; 1 Фес. 2:18
+ 1:13 Флп. 4:17
+ 1:14 1 Кор. 9:16
+ 1:16 Мк. 8:38; Флп. 1:20
+ 1:16 Рим. 2:9-10
+ 1:16 1 Кор. 1:18
+ 1:17 Рим. 3:21
+ 1:17 Авв. 2:4; Гал. 3:11; Евр. 10:38
+ 1:18 Эф. 5:6; Кол. 3:6
+ 1:19 Аж.-ч. 14:17; 17:24-27
+ 1:20 Ыд. ыр. 18:2-5
+ 1:21 4 Хаан. 17:15; Иер. 2:5; Эф. 4:17-18

+ 1:22 У. ч. 21:30; Иса. 44:25; 1 Кор. 1:20; 3:19

+ 1:23 Хост. 20:4-5; Ы. х. к. 4:16-18; Ыд. ыр. 105:20; Иер. 2:11; Иез. 8:10

+ 1:24 Ыд. ыр. 80:13; Иез. 20:25
+ 1:25 Иер. 10:14
+ 1:26 Кол. 3:5
+ 1:27 Лев. 18:22; 20:13
+ 1:31 2 Тим. 3:2-4
+ 1:32 Рим. 6:21
+ 2:1 2 Хаан. 12:5-7; Мф. 7:2; Лк. 6:37
+ 2:1 Ин. 8:7
+ 2:4 2 Пет. 3:9, 15; Ажыд. 2:21
+ 2:5 Иак. 5:3
+ 2:6 У. ч. 24:12
+ 2:9 1 Пет. 4:17; Рим. 1:16
+ 2:9 Иез. 18:20
+ 2:10 Иса. 57:19; 1 Пет. 1:7

+ 2:11 Ы. х. к. 10:17; Мф. 22:16; Лк. 20:21; Аж.-ч. 10:34

+ 2:12 1 Кор. 9:21
+ 2:13 Лк. 11:28; Иак. 1:22-23
+ 2:15-16 Иер. 31:33
+ 2:15-16 Эккл. 12:14
+ 2:17 Рим. 3:27; 9:4-5
+ 2:19-20 Ин. 9:40
+ 2:21 Хост. 20:15; Мф. 23:3
+ 2:22 Хост. 20:14
+ 2:24 Иса. 52:5; Иез. 36:20
+ 2:25 Гал. 5:3
+ 2:26 Эф. 2:11
+ 2:27 2 Кор. 3:6
+ 2:27 Мф. 12:41
+ 2:28 Рим. 9:6-8; 1 Кор. 7:19

+ 2:29 Ы. х. к. 10:16; 30:6; Иер. 4:4; Эф. 2:11; Флп. 3:3; Кол. 2:11

+ 2:29 2 Кор. 10:18
+ 3:1 Ин. 4:22
+ 3:2 Ы. х. к. 4:8; Ыд. ыр. 147:9
+ 3:3 Рим. 9:6; 2 Тим. 2:13
+ 3:4 Ыд. ыр. 50:6
+ 3:7 Рим. 9:19
+ 3:8 Рим. 6:1, 15
+ 3:8 2 Кор. 6:8
+ 3:9 Рим. 5:12; Гал. 3:22
+ 3:9 Рим. 1:18-32; 2:1-29
+ 3:12 Ыд. ыр. 13:1-3; Эккл. 7:20
+ 3:13 Ыд. ыр. 5:10
+ 3:13 Ыд. ыр. 139:4
+ 3:14 Ыд. ыр. 9:28
+ 3:17 У. ч. 1:16; Иса. 59:7-8
+ 3:18 Ыд. ыр. 35:2

+ 3:20 Ыд. ыр. 142:2; Аж.-ч. 13:39; Гал. 2:16; 3:11

+ 3:20 Рим. 7:7
+ 3:21 Рим. 1:17; Гал. 2:16
+ 3:21 Лк. 24:27; Аж.-ч. 10:43

+ 3:23 3 Хаан. 8:46; 2 Чыл. 6:36; Ыд. ыр. 142:2; У. ч. 20:9; Эккл. 7:20; 1 Ин. 1:8-10

+ 3:24 Тит. 3:7
+ 3:25-26 Ин. 1:29; 1 Ин. 2:2
+ 3:25-26 Аж.-ч. 17:30; Рим. 2:4
+ 3:27 Рим. 2:17; 1 Кор. 1:29; Эф. 2:9
+ 3:28 Аж.-ч. 13:39
+ 3:29 Рим. 9:24; 10:12
+ 3:30 Ы. х. к. 6:4-5; Гал. 3:20
+ 3:30 Гал. 3:8
+ 3:31 Мф. 5:17
+ 4:3 Э. д. 15:6; Иак. 2:23; Гал. 3:6
+ 4:5 Рим. 3:22
+ 4:6 Ыд. ыр. 31:1-2
+ 4:8 2 Кор. 5:19
+ 4:9 Рим. 3:30
+ 4:11 Э. д. 15:6; 17:10
+ 4:13 Э. д. 17:4-6; Гал. 3:16; Евр. 7:6
+ 4:14 Гал. 3:17-18
+ 4:15 1 Кор. 15:56; Гал. 3:10
+ 4:15 Рим. 7:7
+ 4:16 Гал. 3:22
+ 4:17 Э. д. 17:5
+ 4:17 Ин. 5:21
+ 4:18 Э. д. 15:5
+ 4:19 Э. д. 17:17
+ 4:19 Евр. 11:12
+ 4:19 Э. д. 18:11
+ 4:22 Э. д. 15:6
+ 4:24 1 Кор. 9:9-10
+ 4:24 Рим. 10:9
+ 4:25 Мф. 20:28; Гал. 1:4
+ 4:25 2 Кор. 5:21
+ 5:1 Гал. 3:28
+ 5:2 Рим. 8:17; Эф. 3:16; Флп. 3:21
+ 5:3 Мф. 5:11-12; 2 Кор. 12:10
+ 5:3 Иак. 1:3-4
+ 5:5 Аж.-ч. 2:17; Тит. 3:6
+ 5:8 Ин. 3:16; 1 Ин. 4:10
+ 5:9 Рим. 3:25
+ 5:9 Мф. 3:7; 1 Фес. 1:10
+ 5:10 2 Кор. 5:18-20; Эф. 2:16; Кол. 1:20-21
+ 5:12 Э. д. 3:6
+ 5:12 Иак. 1:15; Рим. 6:23
+ 5:12 Рим. 3:9; Эф. 2:3
+ 5:13 Рим. 3:20
+ 5:14 1 Кор. 15:45
+ 5:15 1 Кор. 15:21; 2 Кор. 5:14
+ 5:16 Иса. 53:11
+ 5:17 Ажыд. 22:5
+ 5:18 Ин. 12:32
+ 5:19 Евр. 5:8
+ 5:20 Гал. 3:19
+ 5:21 Ин. 1:17

+ 6:2 1 Пет. 2:24; Гал. 2:19; 5:24; Кол. 2:20; 3:3

+ 6:4 1 Пет. 3:21; Гал. 3:27
+ 6:4 2 Кор. 5:17; Эф. 4:24; Кол. 2:12; 3:10
+ 6:5 2 Кор. 4:10; Флп. 3:10
+ 6:6 Гал. 2:19-20; 5:24; 6:14
+ 6:7 1 Пет. 4:1
+ 6:8 2 Тим. 2:11; Ажыд. 20:4
+ 6:9 Рим. 14:9; Ажыд. 1:18
+ 6:10 Евр. 7:27
+ 6:12 Ыд. ыр. 18:14
+ 6:13 Кол. 3:5
+ 6:13 Рим. 12:1
+ 6:16 Ин. 8:34

+ 6:18 Ин. 8:32, 34; Иак. 2:12; 1 Пет. 2:16; 1 Кор. 7:22; 2 Кор. 3:17; Гал. 5:1

+ 6:22 1 Кор. 7:22
+ 6:23 Иак. 1:15; Рим. 5:12
+ 7:2 1 Кор. 7:39
+ 7:3 Мф. 5:32
+ 7:4 Гал. 5:22; Эф. 5:19
+ 7:4 Гал. 2:19; 5:18; Эф. 2:15; Кол. 2:14
+ 7:6 Рим. 6:4
+ 7:7 Рим. 3:20; 4:15
+ 7:7 Хост. 20:17
+ 7:8 1 Кор. 15:56
+ 7:10 Лев. 18:5
+ 7:12 Ы. х. к. 4:8; Ыд. ыр. 18:8-9
+ 7:15 Гал. 5:17
+ 7:16 1 Тим. 1:8
+ 7:18 Э. д. 6:5; Иов 14:4; Ыд. ыр. 50:5
+ 7:19 Гал. 5:17
+ 7:22 Ыд. ыр. 1:2
+ 7:23 1 Пет. 2:11; Гал. 5:17
+ 8:2 1 Кор. 15:45
+ 8:3 Евр. 7:18
+ 8:3 Флп. 2:7
+ 8:3 Лев. 16:5; 2 Кор. 5:21
+ 8:4 Гал. 5:16,
+ 8:5 Гал. 5:19-25
+ 8:7 Иак. 4:4
+ 8:7 1 Кор. 2:14
+ 8:9 1 Кор. 3:16; 6:19; 2 Кор. 6:16
+ 8:9 1 Ин. 3:24
+ 8:9 1 Пет. 1:11; Иуда 1:19
+ 8:11 Ин. 5:21; Аж.-ч. 2:24
+ 8:13 Кол. 3:5
+ 8:13 Лев. 18:5

+ 8:14 Ы. х. к. 14:1; Мф. 5:9; Ин. 1:12; 1 Ин. 3:1; 5:1

+ 8:15 2 Тим. 1:7
+ 8:15 1 Кор. 2:12
+ 8:16 1 Ин. 3:2; Гал. 3:26; Эф. 1:5
+ 8:16 1 Ин. 3:24; 2 Кор. 1:22; Эф. 1:13
+ 8:17 Гал. 3:29; 4:7; Эф. 3:6
+ 8:17 Тит. 3:7
+ 8:17 2 Кор. 1:5; Флп. 3:10; Кол. 1:24

+ 8:17 1 Пет. 5:1; Рим. 5:2; Эф. 3:16; Флп. 3:21

+ 8:18 2 Кор. 4:17
+ 8:20 Э. д. 3:17-19; Эккл. 1:2
+ 8:22 Иер. 12:4,
+ 8:23 2 Кор. 5:2; Гал. 5:5
+ 8:24 2 Кор. 4:18; Евр. 11:1

+ 8:27 1 Хаан. 16:7; 3 Хаан. 8:39; У. ч. 21:2; Иер. 11:20

+ 8:29 Мф. 28:10; Ин. 20:17; Кол. 1:15; Евр. 2:11

+ 8:29 1 Ин. 3:2; 2 Кор. 3:18; Флп. 3:21
+ 8:30 Ин. 17:22
+ 8:31 Сан. 14:9; Ыд. ыр. 117:6
+ 8:32 Ин. 3:16

+ 8:33 Мк. 13:20; Лк. 18:7; Кол. 3:12; Тит. 1:1

+ 8:33 Иса. 50:8

+ 8:34 Ыд. ыр. 109:1; Мк. 16:19; Аж.-ч. 7:55-56

+ 8:34 1 Ин. 2:1; Рим. 8:34; Евр. 7:25
+ 8:35 Сол. ыр. 8:6
+ 8:36 Ыд. ыр. 43:23; 1 Кор. 4:9
+ 8:37 Ин. 16:33; 1 Кор. 15:57
+ 8:38 1 Пет. 3:22; 1 Кор. 15:24; Эф. 1:21
+ 9:1 2 Кор. 11:10; 1 Тим. 2:7
+ 9:1 Рим. 1:9; Флп. 1:8
+ 9:3 1 Кор. 16:22; Гал. 1:8
+ 9:6 Рим. 3:3
+ 9:6 Ин. 1:47; Рим. 2:28
+ 9:7 Э. д. 21:12; Евр. 11:17
+ 9:8 Гал. 4:23,
+ 9:9 Э. д. 18:10
+ 9:10 Э. д. 25:21
+ 9:11-12 Э. д. 25:23
+ 9:13 Мал. 1:2-3
+ 9:14 Ы. х. к. 32:4; Иов 34:10
+ 9:15 Хост. 33:19
+ 9:17 Хост. 9:16
+ 9:19 2 Чыл. 20:6; Рим. 3:7
+ 9:20 Иов 9:32; 33:13; 39:32; Эккл. 6:10
+ 9:20 Иса. 29:16; 45:9-10; Иер. 18:6
+ 9:21 Иса. 64:8; Иер. 18:6; 2 Тим. 2:20
+ 9:22 У. ч. 16:4
+ 9:24 Рим. 3:29
+ 9:25 Ос. 2:23; 1 Пет. 2:10
+ 9:26 Ос. 1:10
+ 9:28 Иса. 10:22-23
+ 9:29 Иса. 1:9
+ 9:30 Гал. 2:16; 3:24
+ 9:31 Гал. 5:4
+ 9:31 Рим. 11:7; Флп. 3:9

+ 9:33 Иса. 8:14; 28:16; 1 Пет. 2:6-8; Рим. 10:11

+ 10:2 Аж.-ч. 21:20
+ 10:3 Рим. 1:17; 3:21
+ 10:4 Мф. 5:17
+ 10:4 Гал. 3:24
+ 10:5 Лев. 18:5; Гал. 3:12; Флп. 3:9
+ 10:6 Ы. х. к. 9:4; 30:12
+ 10:7 Ажыд. 9:1
+ 10:8 Ы. х. к. 30:12-14
+ 10:9 Мф. 10:32; Лк. 12:8
+ 10:9 Мк. 16:16; Аж.-ч. 16:31
+ 10:11 Иса. 28:16; 1 Пет. 2:6; Рим. 9:33
+ 10:12 Аж.-ч. 10:34-36; Рим. 3:29
+ 10:13 Иоил 2:32; Аж.-ч. 2:21
+ 10:14 Аж.-ч. 8:31
+ 10:15 Иса. 52:7
+ 10:16 Иса. 53:1; Ин. 12:38
+ 10:17 Гал. 3:2
+ 10:18 Ыд. ыр. 18:5
+ 10:19 Ы. х. к. 32:21
+ 10:21 Иса. 65:1-2
+ 11:1 Иер. 31:37; 33:24
+ 11:1 2 Кор. 11:22; Флп. 3:5
+ 11:2 1 Хаан. 12:22; Ыд. ыр. 93:4
+ 11:3 3 Хаан. 19:10,
+ 11:4 3 Хаан. 19:18
+ 11:5 Иса. 10:22; Рим. 9:27
+ 11:7 Рим. 9:31
+ 11:8 Иса. 29:10; Ы. х. к. 29:4
+ 11:10 Ыд. ыр. 68:23-24
+ 11:13 Аж.-ч. 9:15; Рим. 15:16

+ 11:15 Лк. 15:24; Эф. 2:1, 5; Кол. 2:13; Ажыд. 3:1

+ 11:16 Сан. 15:18-21; Иез. 44:30
+ 11:17 Иер. 11:16
+ 11:17 Ин. 15:5
+ 11:21 1 Кор. 10:12
+ 11:26 Иса. 27:9; 59:20-21
+ 11:28 Ы. х. к. 10:15
+ 11:30 Эф. 2:2; Кол. 1:21; Тит. 3:3
+ 11:33 Иса. 28:29; Кол. 2:3
+ 11:33 Ыд. ыр. 35:7; 138:6
+ 11:34 Иса. 40:13; 1 Кор. 2:16
+ 11:35 Иов 35:7; 41:11
+ 11:36 1 Кор. 8:6; Кол. 1:16; Евр. 2:10
+ 11:36 2 Пет. 3:18; Эф. 3:21
+ 12:1 Рим. 6:13
+ 12:2 Эф. 5:17; 1 Фес. 4:3
+ 12:2 2 Кор. 4:16; Эф. 4:23
+ 12:3 Эф. 3:2
+ 12:3 Эккл. 7:16
+ 12:4 1 Кор. 12:12-14; Эф. 4:16
+ 12:5 1 Кор. 10:17; 12:27; Эф. 4:25
+ 12:6 1 Пет. 4:10; 1 Кор. 12:4
+ 12:7 1 Кор. 12:5
+ 12:8 1 Тим. 5:17
+ 12:8 2 Кор. 9:7
+ 12:9 1 Пет. 1:22; 1 Тим. 1:5
+ 12:9 Ыд. ыр. 96:10; Ам. 5:15

+ 12:10 Ин. 13:34; 1 Пет. 1:22; 2 Пет. 1:7; 1 Фес. 4:9; Евр. 13:1

+ 12:10 Флп. 2:3

+ 12:12 Лк. 18:1; 21:36; Эф. 6:18; Кол. 4:2; 1 Фес. 5:17

+ 12:13 Рим. 15:25; 1 Кор. 16:1; 1 Тим. 6:18
+ 12:14 Иов 31:29-30; Мф. 5:44; 1 Пет. 3:9
+ 12:15 1 Кор. 12:26
+ 12:16 1 Пет. 3:8; Флп. 2:2
+ 12:17 Лев. 19:18; 1 Пет. 3:9; 1 Фес. 5:15
+ 12:18 Мк. 9:50; 2 Кор. 13:11; 1 Фес. 5:13
+ 12:19 У. ч. 20:22
+ 12:19 Ы. х. к. 32:35; Евр. 10:30

+ 12:20 4 Хаан. 6:22; 2 Чыл. 28:15; У. ч. 25:21-22; Мф. 5:44

+ 12:20 У. ч. 25:21-22
+ 13:1 1 Пет. 2:13; Тит. 3:1
+ 13:4 1 Пет. 2:14
+ 13:4 2 Чыл. 19:6
+ 13:7 1 Пет. 2:17
+ 13:7 Мф. 17:27; 22:21; Мк. 12:17
+ 13:8 Лев. 19:13
+ 13:8 Ин. 13:34
+ 13:9 Хост. 20:13-17
+ 13:9 Лев. 19:18
+ 13:10 Ин. 14:15
+ 13:11 Эф. 5:14

+ 13:12 Ин. 1:9; 8:12; 1 Ин. 2:8; Эф. 5:8; 1 Фес. 5:5

+ 13:12 Эф. 5:11; 6:11; 1 Фес. 5:8
+ 13:13 1 Фес. 4:12
+ 13:14 Гал. 3:27

+ 13:14 Иак. 4:1; 1 Пет. 2:11; Рим. 7:23; Гал. 5:16,

+ 14:1 Рим. 15:1; 1 Кор. 8:9-11; 9:22
+ 14:2 Дан. 1:12; 1 Тим. 4:3
+ 14:3 Кол. 2:16
+ 14:4 Мф. 7:1; Иак. 4:11
+ 14:5 Гал. 4:10; Кол. 2:16
+ 14:6 Мф. 15:36
+ 14:6 1 Кор. 10:30-31
+ 14:7 Рим. 6:2, 7; Гал. 5:24; Кол. 3:3
+ 14:8 1 Пет. 4:2; Гал. 2:20
+ 14:8 2 Кор. 5:15; Флп. 1:20
+ 14:9 1 Фес. 5:10
+ 14:10 Мф. 7:1; Лк. 6:37
+ 14:10 2 Кор. 5:10
+ 14:11 Иса. 49:18; Иер. 22:24
+ 14:11 Иса. 45:23; Флп. 2:10-11
+ 14:12 Мф. 12:36; 25:19; Гал. 6:5
+ 14:13 Мф. 7:1

+ 14:14 Лев. 11:2; Ы. х. к. 14:3; Мк. 7:15-16; Аж.-ч. 10:15; 1 Кор. 8:8

+ 14:15 1 Кор. 8:11
+ 14:17 Кол. 2:16; Евр. 9:10
+ 14:17 Гал. 5:22
+ 14:19 2 Тим. 2:22
+ 14:20 Тит. 1:15
+ 14:20 1 Кор. 8:9-13
+ 15:1 Рим. 14:1
+ 15:1 Гал. 6:2
+ 15:2 Флп. 2:4-5
+ 15:3 Флп. 2:5,
+ 15:3 Ыд. ыр. 68:10
+ 15:4 Рим. 4:23-24
+ 15:5 Рим. 12:16
+ 15:9 Рим. 3:29
+ 15:9 2 Хаан. 22:50; Ыд. ыр. 17:50
+ 15:10 Ы. х. к. 32:43
+ 15:11 Ыд. ыр. 116:1
+ 15:12 Иса. 11:10
+ 15:16 Аж.-ч. 9:15; Рим. 11:13
+ 15:19 Аж.-ч. 15:12; 2 Кор. 12:12
+ 15:20 1 Кор. 3:10-11
+ 15:21 Иса. 52:15
+ 15:22 Рим. 1:13; 1 Фес. 2:18
+ 15:23-24 Аж.-ч. 19:21
+ 15:25 Аж.-ч. 24:17; 1 Кор. 16:3; 2 Кор. 9:1
+ 15:26 Аж.-ч. 19:21
+ 15:26 2 Кор. 8:4
+ 15:27 1 Кор. 9:11
+ 15:31 2 Кор. 1:10-11; 2 Фес. 3:2
+ 15:32 Рим. 1:10

+ 15:33 2 Кор. 13:11; Флп. 4:9; 1 Фес. 5:23; 2 Фес. 3:16; Евр. 13:20

+ 16:1 Аж.-ч. 18:18
+ 16:2 Флп. 2:29
+ 16:3 Аж.-ч. 18:2; 1 Кор. 16:19; 2 Тим. 4:19
+ 16:5 Кол. 4:15
+ 16:13 Мк. 15:21

+ 16:16 1 Пет. 5:14; 1 Кор. 16:20; 2 Кор. 13:12; 1 Фес. 5:26

+ 16:17 1 Тим. 6:3
+ 16:17 2 Ин. 1:10
+ 16:18 2 Пет. 2:3; Кол. 2:4
+ 16:19 Рим. 1:8
+ 16:20 Рим. 15:33
+ 16:20 Э. д. 3:15
+ 16:21 Аж.-ч. 16:1
+ 16:23-24 1 Кор. 1:14
+ 16:25 Эф. 1:9; Кол. 1:26
+ 16:26 Кол. 4:3-4
+ 16:27 Иуда 1:24-25

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Римчилерге

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ